• فهرست مقالات


      • دسترسی آزاد مقاله

        1 - بررسی نقش استعاره‌های مفهومی در تحول سبک‌های ادبی (با تکیه بر استعاره‌های حوزة بدن در اشعار فرخی سیستانی، انوری و حافظ)
        محمد  طاهری معصومه  ارچندانی
        استعارة مفهومی، شگرد ذهن برای مفهوم‌سازی امور انتزاعی است. ذهن به کمک این سازة بنیادین می‌کوشد برخی از امور ناملموس را برای خود ملموس سازد و با آن بیندیشد. از این‌رو انتظار می‌رود که با تغییر آن، شاهد تغییر در کلان‌سیستم‌های وابسته به اندیشه نیز باشیم. از جمله این کلان‌ چکیده کامل
        استعارة مفهومی، شگرد ذهن برای مفهوم‌سازی امور انتزاعی است. ذهن به کمک این سازة بنیادین می‌کوشد برخی از امور ناملموس را برای خود ملموس سازد و با آن بیندیشد. از این‌رو انتظار می‌رود که با تغییر آن، شاهد تغییر در کلان‌سیستم‌های وابسته به اندیشه نیز باشیم. از جمله این کلان‌سیستم‌ها، سبک‌های ادبی‌اند که عوامل زیادی در تغییر آنها دخالت دارد. این مقاله با روش تحلیلی- توصیفی می‌کوشد به این سؤال پاسخ دهد که تغییر استعاره‌های مفهومی در زمان، چه تأثیری در تغییر سبک‌های ادبی دارد و برای پاسخ به آن، استعاره‌های مفهومی حوزة بدن را که شامل واژه‌های «دست، چشم، دل و سر» است، در منتخبی از اشعار فرخی سیستانی، انوری و حافظ ردیابی می‌کند و با تحلیل اطلاعات به‌دست‌آمده، به کمک نظریه¬های سبک‌شناسی شناختی و سبک‌شناسی درزمانی، نتیجه می‌گیرد که استعاره‌های مفهومی در طول زمان دچار تغییراتی معنی‌دار شده‌اند که همسو با تحولات سبک‌‌های ادبی و از متغیرهای اثرگذار بر تحول سبک‌ها بوده ‌است. پرونده مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        2 - تحلیل بوطیقای «سیمرغ» و «ققنوس» در گذار از حماسه و عرفان به شعر نو فارسی با تکیه بر شعرِ «ققنوس» نیما یوشیج
        سارا حسینی رحمان  ذبيحي علیرضا شوهانی
        سیمرغ و ققنوس به مثابۀ موجوداتی اسطوره¬ای، جلوه¬های تصویری متفاوتی در هر یک از گونه¬های ادبی دارند. مدعای مقاله اثبات، این است که این پرندگان از حیث وجودی دارای ویژگی¬های متعددی هستند که هر گونة ادبی به فراخور بافتار خود، بر بخشی از آن ویژگی¬ها توجه می‌کند و این نکته در چکیده کامل
        سیمرغ و ققنوس به مثابۀ موجوداتی اسطوره¬ای، جلوه¬های تصویری متفاوتی در هر یک از گونه¬های ادبی دارند. مدعای مقاله اثبات، این است که این پرندگان از حیث وجودی دارای ویژگی¬های متعددی هستند که هر گونة ادبی به فراخور بافتار خود، بر بخشی از آن ویژگی¬ها توجه می‌کند و این نکته در گذارِ شعرِ کلاسیک به نو فارسی کاملاً مشهود است. برای اثبات مدعای مطرح¬شده، شباهت¬ها و تمایزهای وجودی سیمرغ و ققنوس را در نمونه¬های برجستۀ حماسی، عرفانی و شعر نو بررسی کرده¬ایم و تمایز نگاه نیما را از این منظر تحلیل نموده‌ایم. پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به دو سؤال اساسی است: خوشه‌های تصویری سیمرغ و ققنوس در گذار از حماسه و عرفان به شعرِ نو فارسی دچار چه تحولاتی شده‌‌ است؟ بوطیقای تصویرِ ققنوس در شعرِ «ققنوس» نیما تا چه اندازه معرفِ نگاه نوی است که او به دنبال طرح و بسط آن در شعرِ نو فارسی بوده است؟ نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که نیما با بهره‌گیری از آشنایی ذهن انسان ایرانی با تصاویرِ سیمرغ و ققنوس، این بار ققنوس را در ساختاری سمبولیک و با غلبه‌ دادن وجه عینیت‌گرای شعرش و برای ارائه اندیشه سیاسی- اجتماعی‌اش به کار می‌گیرد، حال آنکه در اشعار سمبولیک پیش از او، همواره وجه انتزاعی شعر غلبه داشت. علاوه بر این ارائه روایت تام و البته کوتاه این شعر، در پرتو انسجام تصاویر شعری، تلاش تازه نیما را برای جایگزین کردن «تصویر به جای تصریح» نشان می‌دهد. پرونده مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        3 - آفاق صلح‌دوستی ایرانیان در داستان فریدون (یکی از ویژگی‌های فکری حماسه‌سرایی فردوسی)
        محمّدرضا  کیوان‌فر پروانه  عادل زاده کامران  پاشایی فخری
        این مقاله در پی آن است تا چگونگی صلح¬اندیشی قهرمانان ایرانی را در داستان فریدون بررسی کند. در این داستان از چند روش صلح‌اندیشانه صحبت شده است. توزیع گستردۀ ثروت بین نیازمندان که به دست فرانک انجام می‌شود، تقسیم جهان به سه قسمت و کثرت‌گرایی در روش حکومت¬داری و دوری از ان چکیده کامل
        این مقاله در پی آن است تا چگونگی صلح¬اندیشی قهرمانان ایرانی را در داستان فریدون بررسی کند. در این داستان از چند روش صلح‌اندیشانه صحبت شده است. توزیع گستردۀ ثروت بین نیازمندان که به دست فرانک انجام می‌شود، تقسیم جهان به سه قسمت و کثرت‌گرایی در روش حکومت¬داری و دوری از انفراد در تقسیم جهان که کار فریدون است و گفت¬وگومحوری در حل منازعات در میان قهرمانان و تکیه برکشف راه¬حل صلح و رد مطلق خشونت و دوری از استفاده از قدرت نظامی برای حل اختلافات و عدم تعلق به دنیا و دوری از سماجت و جدال برای ماندن در حاکمیت و قدرت، که ویژگی ایرج در مواجهه با برادران است و توجه ویژه به داد و دادگری و دوری از ستم‌ و ستمگری در کردار و گفتار فریدون. آنچه فریدون از آن بهره برده است و نیز کنش، گفتار و اندیشۀ قهرمانان ایرانی در داستان فریدون، با دیدگاه¬های صلح¬دوستی امروزی انطباق دارد. پرونده مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        4 - بررسی همسانی معنایی مفهوم «عشق» در ادوار شعر فارسی از منظر تحلیل محتوای کیفی
        معصومه محمدی اصغر دادبه هرمز رحیمیان
        «عشق»‌ به عنوان یکی از مهم¬ترین مفاهیم شعر فارسی، قابلیت‌های محتوایی گسترده‌ای دارد که در بستر دگرگون¬شونده اندیشه‌ها و کارکردهای شعر، به طور غیر مستقیم با شاکله معنایی این مفهوم در ارتباطند. اینکه آیا در آن بسترها، این مفهوم دچار گسست‌های معنایی شده یا پیوست‌های معنایی چکیده کامل
        «عشق»‌ به عنوان یکی از مهم¬ترین مفاهیم شعر فارسی، قابلیت‌های محتوایی گسترده‌ای دارد که در بستر دگرگون¬شونده اندیشه‌ها و کارکردهای شعر، به طور غیر مستقیم با شاکله معنایی این مفهوم در ارتباطند. اینکه آیا در آن بسترها، این مفهوم دچار گسست‌های معنایی شده یا پیوست‌های معنایی خود را حفظ کرده است، چیزی است که در این پژوهش به دنبال آنیم و سعی داریم تا با مواجهه با اصل اشعار ادوار و تمرکز بر محتواهای برآمده از آنها، بدان دست یابیم. این امر از آن جهت اهمیت دارد که بروز عواطف مخاطب و نحوۀ برخورد او با مفهوم «عشق»‌ در شعر، نقش تعیین¬کننده‌ای در به دست دادن پیوندهای فرهنگی دوره‌های مختلف دارد. از این¬رو در این پژوهش بر آنیم تا با تمرکز بر شعر شاعران برجسته ادوار مختلف و نیز محتواهای برآمده از این مفهوم، بازتاب‌های معنایی «عشق»‌ را تبیین کرده، از خلال آن به پیوندهای عاطفی و مناسبات فرهنگی دوره‌ها پی ببریم. از آنجا که تناسب فرهنگی میان دوره‌ها باید با کارکردهای همسان معنایی این مفهوم متناسب باشد، به دنبال کشف و شناخت همسانی معنایی مفهوم عشق در محتواهای پنهان شعر فارسی برآمدیم. در این راستا به دست آوردن معنا را در محتواهای پنهان به شیوه تحلیل محتوای کیفی، با تحلیل محتوای فکری، در ارتباط مستقیم دانسته¬ایم و از این¬رو در دو بازه گستردۀ سبکی شعر کهن و معاصر فارسی، در روندی اصولی، با تکیه بر چند شاخصۀ مهم تحلیل محتوای کیفی از جمله: محتوای آشکار و پنهان، واحد معنا، واحد تحلیل، منطقه محتوایی، مقوله و تم، سیر معنایی در مفهوم «عشق» را نشان داده¬ایم. باور پژوهش بر آن است که در این سیر، پیوند‌های اساسی مهم مدّنظر، با اصالت این مفهوم به شکل همسانی معنایی حفظ شده است. پرونده مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        5 - تحلیل عناصر مفهومی هنر در سروده‌های شاعران قرن ششم هجری
        مرتضی  حیدری
        در ¬اين ¬پژوهش نويسنده با ¬ياري¬گرفتن از¬ مباني معني¬شناسي مفهومي به استخراج مؤلّفه¬هاي معنايي نشان¬دار¬شده براي مفهوم هنر در¬ شعر قرن ششم پرداخته و با نگاهي انتقادي و ويرايشي به سازه¬هاي شناسانده¬ شده براي معني-شناسي مفهومي، به بازبيني اين¬ سازه¬ها و كاربرد¬شناسي آنها چکیده کامل
        در ¬اين ¬پژوهش نويسنده با ¬ياري¬گرفتن از¬ مباني معني¬شناسي مفهومي به استخراج مؤلّفه¬هاي معنايي نشان¬دار¬شده براي مفهوم هنر در¬ شعر قرن ششم پرداخته و با نگاهي انتقادي و ويرايشي به سازه¬هاي شناسانده¬ شده براي معني-شناسي مفهومي، به بازبيني اين¬ سازه¬ها و كاربرد¬شناسي آنها در¬ پژوهش¬هاي زباني و ادبي روی ¬آورده است. پس ¬از دسته¬بندي مؤلّفه¬هاي معنايي در ¬حوزه¬هاي هم¬بسته با¬ هر ¬مؤلّفه، پانزده¬ حوزۀ معنايي گوناگون براي مفهوم هنر در ¬سروده-هاي شاعران قرن ششم به ¬دست آمده¬ است. حوزه¬هاي معنايي زبان ادبي، حكمت عملي، مدح، زيبايي¬شناسي، صناعت، اخلاق و خُلق¬و¬خوي، نقد اجتماعي، جنگ، انسان¬شناسي، جانور¬شناسي، دين، كيهان¬شناسي، زیست¬بوم¬شناسي، عرفان و عشق حوزه¬هايي هستند كه به ترتيبِ گستردگيِ دامنه، مؤلّفه¬هاي معنايي مفهوم هنر را دربرگرفته¬اند. در¬ حوزۀ زبان ادبي، پديدار¬هاي متنوّع هستي¬شناختي با ابزار¬هاي تشبيه و استعارۀ كِنايي كارمايۀ تصوير¬سازي شاعرانه قرار ¬گرفته¬اند. در¬ حوزۀ معنايي مدح، هنر ويژگي ممدوح، بازبستۀ وي و نا¬توان در¬ برابر وي گزارش¬ شده است. مؤلّفه¬هاي گِرد¬آمده در حوزۀ زيبايي¬شناسي نشان می‌دهد شعر قرن ششم زمینه‌ساز گفتمان زيبايي‌شناسي بوده¬ است. حوزۀ معنايي صناعت نيز از فنون و حرفه‌هاي گوناگوني برساخته¬ شده است. خصايل فردي و اجتماعي در ¬حوزۀ معنايي اخلاق و خُلق‌وخوي گِرد ¬آمده¬اند. نا¬كامروايي شاعران قرن ششم از هنر خويش، حوزۀ معنايي نقد اجتماعي را مفهوم¬گذاري-كرده¬ است. جنگاوري و ویژگی ابزار¬ جنگي نيز براي مفهوم هنر نشانه¬گذاري¬ شده است. هنر همچنين در¬ حوزۀ انسان‌شناسي مَلَكه¬اي انساني برشمرده¬ شده و با¬ وجود این، ويژگي جانوران گوناگون نيز دانسته¬ شده است. خدا¬شناسي و دين و لازمۀ نشان¬داريِ دين نيز براي هنر مفهوم¬گذاري¬ شده است. سرانجام هنر ويژگي جهان و اجرام كيهاني گزارش¬ شده و با ¬مؤلّفه¬هاي متفرّدي از زیست¬بوم¬شناسي، عرفان و عشق مفهوم¬دار¬ شده است. يافته¬هاي پژوهش نشان¬مي¬دهد هنر در چهارچوب مطالعاتي اشاره¬ شده، مفهومي بسيار ¬فراگير و خلاف پنداشت¬هاي متعارَف امروز دارد. پرونده مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        6 - تحلیل رمان‌های شاخص عصر پهلوی با رویکرد به نشانه‌های زوال و مفاسد اجتماعی
        کامران پارسی نژاد شهناز  صداقت‌زادگان پروانه  دانش
        «ادبیات داستانی» پیوند اندام¬واری با جامعه و بالطبع «علم جامعه¬شناسی» دارد. یکی از مهم¬ترین مباحث مطرح در ادبیات داستانی، توصیف جامعه، انعکاس شرایط و آسیب‌های اجتماعی است. پژوهش حاضر که در گونه «جامعه¬شناسی ادبیات» قرار می‌گیرد، به منظور تحلیل و تبیین مقولۀ «زوال و مفاس چکیده کامل
        «ادبیات داستانی» پیوند اندام¬واری با جامعه و بالطبع «علم جامعه¬شناسی» دارد. یکی از مهم¬ترین مباحث مطرح در ادبیات داستانی، توصیف جامعه، انعکاس شرایط و آسیب‌های اجتماعی است. پژوهش حاضر که در گونه «جامعه¬شناسی ادبیات» قرار می‌گیرد، به منظور تحلیل و تبیین مقولۀ «زوال و مفاسد اجتماعی» در عصر پهلوی انجام شده است. شاخص‌ترین مفاسد اجتماعی در دوره پهلوی، پدیدۀ تن¬فروشی بوده است که همچنان یکی از بزرگ‌ترین مسائل اجتماعی ایران به حساب می‌آید. یکی از شخصیت‌ها و تیپ‌های مطرح در رمان‌های آن دوران، «زنان روسپی» بودند. شرایط زندگی، مصائب، باورها و علل روسپی شدن آنها در بستر رمان‌های زمانه به شدت در آن زمان درشت¬نمایی شده است. در واقع نویسنده‌های آن دوران تمام تلاش خود را مصروف تشریح شرایط اجتماعی- سیاسی حاکم و مفاسد اجتماعی کرده‌اند. در عین حال سعی کرده‌اند تا میان مخاطب و روسپیان، رابطه حسی برقرار کنند. در این پژوهش، شاخص‌ترین رمان¬هایی که در دوره پهلوی اول و دوم در ارتباط با زوال و مفاسد اجتماعی خلق شده‌اند، از جنبه ادبی و جامعه¬شناختی واکاوی شده‌اند. جامعه مورد بررسی در این تحقیق، انواع افراد فاسد در جامعه هستند که مسبب اصلی بروز فحشا و مفاسد اجتماعی می‌باشند. در این راستا هفت رمان مطرح و تأثیرگذار خلق¬شده در دوره پهلوی بررسی شده است تا ضمن دست یازیدن به حقایق اجتماعی دوران مورد نظر، وضعیت افراد فاسد به دقت و با ریزبینی مورد تحلیل ادبی و جامعه¬شناسی قرار گیرد. پرونده مقاله