• فهرست مقالات


      • دسترسی آزاد مقاله

        1 - تقابل‌های دوگانه و کارکرد آنها در متن با تأکید بر تقابل نور و ظلمت در آثار فارسی شیخ اشراق
        مریم  رامین‌نیا
        تقابل‌های دوگانه، اصطلاح کلیدی در نظام زبان‌شناسی سوسور، ساخت¬گرایی، شالوده¬شکنی و مکتب باختین است که در فهم معنا و نظام تفکر انسان، نقش بنیادینی ایفا می‌کند. همگی این مکتب‌ها در پذیرش تقابل‌ها به عنوان عامل اساسی شکل¬دهنده در نظام‌های گوناگون زندگی بشری رویکرد مشابهی د چکیده کامل
        تقابل‌های دوگانه، اصطلاح کلیدی در نظام زبان‌شناسی سوسور، ساخت¬گرایی، شالوده¬شکنی و مکتب باختین است که در فهم معنا و نظام تفکر انسان، نقش بنیادینی ایفا می‌کند. همگی این مکتب‌ها در پذیرش تقابل‌ها به عنوان عامل اساسی شکل¬دهنده در نظام‌های گوناگون زندگی بشری رویکرد مشابهی دارند؛ لیکن در تفسیر نحوۀ تعامل دو جانب یک تقابل، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. صرف نظر از پیامدهای چگونگی تفسیر تقابل‌های دوگانه در زمینه‌های گوناگون فلسفی، اجتماعی، فرهنگی، تاریخی و...، آنچه مهم می‌نماید، تفاوت در نگرش و خوانش متن ادبی است که هر یک از آن مکتب‌ها و نظریه‌ها بر اساس تفسیر خود از تقابل‌ها، به دست می‌دهند. این نوشتار می‌کوشد مفهوم و چگونگی تفسیر تقابل‌ها در ساخت‌گرایی، شالوده¬شکنی و مکتب باختین را بکاود؛ آنگاه برای نشان دادن چگونگی عملکرد و تفسیر تقابل‌ها، تقابل نور و ظلمت در آثار سهروردی، شیخ اشراق، بررسی شده است. نتایج بررسی نشان می‌دهد که نگرش آفرینندۀ متن ادبی و خوانش متن بر اساس آرای این نظریه‌ها به تقابل‌های دوگانه، به بازتولید متن‌های متفاوت می‌انجامد که بر اساس رویکرد تک¬آوایانه یا چندمنظری نویسنده، متن اثر وجوه متفاوتی به خود می‌گیرد. همچنان که در مصنفات شیخ، تقابل‌ها به مانند فرجامی که ساختارگرایی به تقابل‌ها می‌دهد، کیفیت برتریجویانه یا وحدت‌بخش دارند(1). جزييات مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        2 - تحلیل ساختاری تقابل نشانه¬ای در غزلیّات حافظ شیرازی با تکیه بر نظریۀ «رولان بارت»
        علي‌اكبر  باقري‌خليلي سیده فاطمه  ذبيح‌پور
        ساختارگرایان، تفکّر انسان را مبتنی بر تقابل دوگانه دانسته، معتقدند از طریق بررسی آن می¬توان به حوزه¬های فکری و اندیشگی افراد و جوامع پی برد. به نظر آنان، همان¬طور¬ که در حوزۀ اجتماعی، ایدئولوژی¬ها به عناصر متقابل معنا می‌بخشند، در حوزۀ زبان نیز تقابل¬ها در یک نظام ارزشی چکیده کامل
        ساختارگرایان، تفکّر انسان را مبتنی بر تقابل دوگانه دانسته، معتقدند از طریق بررسی آن می¬توان به حوزه¬های فکری و اندیشگی افراد و جوامع پی برد. به نظر آنان، همان¬طور¬ که در حوزۀ اجتماعی، ایدئولوژی¬ها به عناصر متقابل معنا می‌بخشند، در حوزۀ زبان نیز تقابل¬ها در یک نظام ارزشی، معنادار یا نشانه¬دار می¬شوند و نشانه چیزی است که ما را به چیز دیگر رهنمون می¬گردد و ریشه در باورهای اجتماعی دارد. اما نشانه¬شناسی، نوعی رویکرد به تحلیل متن است. بارت با استفاده از دیدگاه¬های سوسور، دوگونه دلالت مطرح کرد: یکی صریح و دیگری ضمنی. در این پژوهش، تقابل نشانه¬ای به شکل کلمات/ واژگان در پنج مقولۀ اسم، فعل، صفت، قید، ضمایر و صفات اشاره، در غزلیّات حافظ بررسی شده است. نتایج تحقیق گویای آن است که تقابل نشانه¬ای اشعار حافظ اساساً بازتاب تقابل تصوّف خانقاهی با تصوّف عاشقانه است و هرکدام از آنها، نشانه¬ها و نظام‌های خاصی دارند. تصوف خانقاهی دارای دو نظام، یکی زاهدانه و دیگری عابدانه و تصوف عاشقانه نیز دارای دو نظام، یکی مستی و دیگری بزمی است. نظام¬های زاهدانه و عابدانه با تکیه بر نشانه¬های خاص، ضمن ایجاد تقابلِ غالب و مغلوب، خود را قطب غالب و نظام مستی و بزمی را مغلوب معرفی می¬کنند و حافظ با تخریب نشانه¬های قطب غالب و تقویت نشانه¬های قطب مغلوب، جایگاه آن دو را عوض می¬کند. زبان و شگردهای هنری حافظ، تقابل نشانه¬ای اسم¬ها را به صورتی فوق¬العاده قابل¬ پذیرش دلالت¬های ضمنی می‌گرداند. علاوه بر این، حافظ انواع تقابل واژگانی چون مدرج، جهتی و مکمّل را به کار می¬برد، اما دلالت ضمنی یا ژرف¬ساختی غالب آنها مبتنی بر تقابل مکمّل و هدفشان نفی تصوف خانقاهی و اثبات تصوف عاشقانه است. جزييات مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        3 - تحلیل وجوه نمادین در داستان یوسف و زلیخای جامی با تأکید بر ترنج
        حوریه  اسدی حبیب فاطمه  کوپا گلرخ‌سادات  غنی
        داستان یوسف و زلیخا در قرآن و پیشتر از آن، در تورات ریشه دارد و مملو از اسرار و نکته‌هاست. ترنج، یکی از کلمات کلیدی و پر رمز و راز این داستان است که تاکنون دقت و توجه لازم بدان مبذول نشده است. این مقاله در پی آن است که پس از اثبات حضور ترنج در این داستان، با عنایت به تف چکیده کامل
        داستان یوسف و زلیخا در قرآن و پیشتر از آن، در تورات ریشه دارد و مملو از اسرار و نکته‌هاست. ترنج، یکی از کلمات کلیدی و پر رمز و راز این داستان است که تاکنون دقت و توجه لازم بدان مبذول نشده است. این مقاله در پی آن است که پس از اثبات حضور ترنج در این داستان، با عنایت به تفاسیر قرآن و تورات، به دنبال منشأ راه‌یابی و نقش ترنج در شکل‌گیری آن باشد. تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد که در باور یهود، ترنج نمادی از قلب انسان است و از آن¬رو که در فرهنگ اسلامی نیز قلب سلیم جایگاه عشق الهی است، می‌توان چنین نتیجه گرفت که حضور ترنج در داستان یوسف و زلیخا، نمادی از عشق است. از این¬رو بعید نمی‌نماید آنچه عشق زلیخا را در دیدة متشرعان، زمینی و ناپاک جلوه می‌دهد، در نگاه متفاوت و عرفانی جامی، به عشقی آسمانی، ماورایی و پاک مبدل شود. جزييات مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        4 - بررسی زمان در داستان «دخمه‌ای برای سمور آبی از منظر نقد مضمونی»
        معصومه   حامی‌دوست محمدعلی  خزانه‌دارلو
        زمان، کیفیتی ویژه و انتزاعی از زندگی انسانی است که همواره به واسطۀ چیزی عینی و ملموس درک می¬شود. به همین سبب به ¬رغم آنکه در زمان زندگی می‌کنیم، آنگاه که از چیستی آن سخن به میان می¬آید، حیرت‌زده می¬شویم و آن را از دیگر واقعیات، متفاوت می¬بینیم. «ژرژ پوله» (1902-1999م) ا چکیده کامل
        زمان، کیفیتی ویژه و انتزاعی از زندگی انسانی است که همواره به واسطۀ چیزی عینی و ملموس درک می¬شود. به همین سبب به ¬رغم آنکه در زمان زندگی می‌کنیم، آنگاه که از چیستی آن سخن به میان می¬آید، حیرت‌زده می¬شویم و آن را از دیگر واقعیات، متفاوت می¬بینیم. «ژرژ پوله» (1902-1999م) از منتقدان نقد مضمونی است که در تحلیل آثار ادبی به کیفیت درک نویسندگان دوره¬های مختلف از زمان می¬پردازد و بر آن است تا با تحلیل درک شخصیت داستانی از لحظه و کشف هرچه بهتر زوایای «جهان¬آگاهی» نویسنده، خوانشی دقیق¬تر از متن ارائه کند. «هوشنگ گلشیری» از جمله داستان¬نویسان مدرن ایران است که در روایت داستان¬هایش - با به کارگیری شیوۀ سیال ذهن- به ترسیم هویت انسان هم‌عصر خود و درک او از زمان می¬پردازد. شخصیت¬های داستانی او هر کدام به نوعی با زمان درگیرند. مقالۀ حاضر بر آن است تا با روش تحلیلی-توصیفی و بر اساس نگرش پوله، به درک گلشیری از زمان در داستان «دخمه¬ای برای سمور آبی» بپردازد. این بررسی نشان می¬دهد که گلشیری در داستان-نویسی به بازنمایی زمانی خاص می¬پردازد که از زمان خطی و روزمره جداست. تخیل، عشق، انتظار و امید به بازسازی اشیا و اشخاص، از مشخصه¬های بارز چنین زمانی است. با این حال لحظه نابی که گلشیری و قهرمانانش به دنبال آنند، هرگز در لحظه¬ زیستن رخ نمی¬دهد و این زمان نیز قادر به نجات آنان نیست. جزييات مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        5 - مرثیه‌سرایی در شعر و ادب «لکی (واكاوي ادبي- روان¬شناختيِ مفهوم سوگ در فرهنگ قوم لك)»
        حسین  نظریان سيد امير  قدمي
        مرثیه‌ یکی از انواع‌ ادبی‌ غنایی است‌ که‌ در آن، دو عنصرِ عاطفه و احساس، حضوری پررنگ دارد. بر این مبنا، از دیدگاه علم روان¬شناسی، ريشۀ مرثیه‌ را باید در مسائل‌ رواني‌ و ميل‌ به‌ جاودانگي‌ انسان‌ جست¬وجو کرد. به اعتقاد نویسندگان، پیشینة این نوع ادبی را باید در فرهنگ و ا چکیده کامل
        مرثیه‌ یکی از انواع‌ ادبی‌ غنایی است‌ که‌ در آن، دو عنصرِ عاطفه و احساس، حضوری پررنگ دارد. بر این مبنا، از دیدگاه علم روان¬شناسی، ريشۀ مرثیه‌ را باید در مسائل‌ رواني‌ و ميل‌ به‌ جاودانگي‌ انسان‌ جست¬وجو کرد. به اعتقاد نویسندگان، پیشینة این نوع ادبی را باید در فرهنگ و ادب بومی ایران‌زمین، از جمله در تک‌بیت¬هایی جست¬وجو کرد که در سراسر مناطق لک¬نشین زاگرس به نام مور و هوره گلوخوانی می¬شود. پژوهشگران در این مقاله می¬کوشند پس از مرحلۀ گردآوری اطلاعات، با استفاده از روش پژوهش توصیفی و اسنادی، به بررسی انواع مرثیه و واكاوي ادبي- روان¬شناختي مفهوم سوگ در فرهنگ قوم لک بپردازند. نتایج پژوهش نشان می¬دهد که خلأ شناخت ما از غنی¬ترین گنجینه‌های معنوی و روان¬شناختی فرهنگ و ادب بومی، باعث شده است تا در گذار از جامعۀ سنتی و ورود به دنیای مدرن، با پدیدۀ «شکاف بین نسلی» مواجه شویم. از این¬رو توجه به فرهنگ و ادب بومی و پل زدن میان ارزش¬های جامعۀ دیروز و امروز، ضرورتی اجتناب¬ناپذیر است. جزييات مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        6 - بررسی شعر عاشورایی فارسی در لرستان (از آغاز تا پیروزی انقلاب اسلامی)
        علی  نوری احسان  حیدری جمشیدی
        مردم لرستان قرن‌ها پیش، مذهب تشیع را از روی صفای باطن پذیرفته و نسبت به آن، اعتقادی راسخ داشته‌اند. حتی حکمرانان این منطقه نیز از قریب به هزار سال پیش، شیعه‌مذهب بوده و برخی از آنان چون اتابکان لُر کوچک که از حدود 570 تا 1006 هجری بر لرستان حکومت داشته‌اند، خود را از نس چکیده کامل
        مردم لرستان قرن‌ها پیش، مذهب تشیع را از روی صفای باطن پذیرفته و نسبت به آن، اعتقادی راسخ داشته‌اند. حتی حکمرانان این منطقه نیز از قریب به هزار سال پیش، شیعه‌مذهب بوده و برخی از آنان چون اتابکان لُر کوچک که از حدود 570 تا 1006 هجری بر لرستان حکومت داشته‌اند، خود را از نسل عباس‌بن‌علی(ع) می‌دانسته‌اند. علاقۀ مردم لرستان به اهل بیت عصمت و طهارت، به‌ویژه امام حسین(ع) و عباس¬بن¬علی(ع) چنان عمیق است که در فرهنگ و ادب آنان، جلوۀ تمام و کمال یافته است. در این جستار بر آنیم تا «شعر عاشورایی فارسی لرستان» را به عنوان نمودی از فرهنگ عاشورایی در ادبیات این سامان، به اجمال بررسی کنیم. مهم‌ترین نتیجۀ تحقیق آن است که محرم، عاشورا و امام حسین(ع) در گونه¬های مختلف شعر این استان، از جمله شعر فارسی آن، جلوه‌ای چشمگیر و پُرمعنا دارد و این جلوه تا جایی است که به رغم شفاهی بودن ادبیات این سرزمین، حتی در میان آثار و اشعار محدودِ ثبت¬شدۀ موجود نیز تأمل‌برانگیز است. این نکته علاوه بر اینکه ارادت مردم لرستان را به خاندان رسالت نشان می‌دهد، از تمایل آنان به صفاتی چون مردانگی، شرافت و آزادگی حکایت می‌کند؛ خصوصیاتی که صحنۀ کربلا، بارزترین تجلی‌گاهشان به حساب می‌آید. دیگر آنکه شعر عاشورایی فارسی لرستان، در چهار دسته قابل طبقه‌بندی و بررسی است و سه دیگر آنکه اینگونه اشعار در ادبیات لرستان دامنه¬ای گسترده دارد و از کهن‌ترین سروده‌های ادیبان لرستانی تا آثار شاعران امروز این دیار را در برمی¬گیرد. جزييات مقاله
      • دسترسی آزاد مقاله

        7 - بررسي و نقد ابعاد شکلی زبان در آثار شاعران شاخص جریان شعر گفتار
        ساناز  رحيم‌بيكي غلامحسين  غلامحسين‌زاده قدرت‌ الله  طاهري
        در فرایند پدید آمدن شعر، تمامي عناصر دخيل در قالب زبان شکل مي¬گيرد. به همين دليل قطعاً زبان، يکي از اساسي¬ترين عوامل در آفرينش شعر است. شعر گفتار، شاخه¬اي نوظهور از شعر معاصر در دو دهۀ¬ اخير (هفتاد و هشتاد) ایران است و چون شاعران شعر گفتار مدعي بهره¬گيري از قابليت¬هاي م چکیده کامل
        در فرایند پدید آمدن شعر، تمامي عناصر دخيل در قالب زبان شکل مي¬گيرد. به همين دليل قطعاً زبان، يکي از اساسي¬ترين عوامل در آفرينش شعر است. شعر گفتار، شاخه¬اي نوظهور از شعر معاصر در دو دهۀ¬ اخير (هفتاد و هشتاد) ایران است و چون شاعران شعر گفتار مدعي بهره¬گيري از قابليت¬هاي موجود در لايه‌هاي مختلف زبان مرسوم در ميان تودۀ مردم هستند، بررسي ابعاد شکلی زبان در اين جریان شعری¬ در درجۀ اول اهميت قرار مي¬گيرد. از آنجا که خودِ این جریان شعری در ادبیات دانشگاهی چندان مورد توجه قرار نگرفته است، معرفی و تبیین ویژگی¬های شکلی و محتوایی آن گامی مهم در شناخت تحولات ادبی معاصر است. به همين منظور در اين مقاله کوشش مي¬شود تا ضمن تعريفی مختصر از شعر گفتار و پیشینۀ آن، ويژگي¬هاي زباني آن با تمرکز بر آثار شاعران شاخصی از جمله رضا براهنی، علی باباچاهی، مهرداد فلاح، حافظ موسوی و سید علی صالحی تبيين شود. روش تحلیل در مقالۀ حاضر، مطالعۀ سبکی- زبان‌شناختی است و ویژگی¬های مهم زبان در سه دستگاه آوایی، صرفی و نحوی مطالعه شده است. شعر گفتار بر پايۀ زبان محاوره شکل مي¬گيرد و با فاصله گرفتن از کاربرد زبان ادبي، از سطوح مختلف آوايي، واژگاني و نحوي زبان عاميانه استفاده مي‌کند. شاعران شعر گفتار علاوه بر واژگان، اصطلاحات و کنايات و ضرب‌المثل‌هاي عاميانه، اصوات محيط پيرامون خود را نيز براي غنا بخشيدن به زبان شعرهايشان به کار مي¬گيرند. جزييات مقاله