مقاله


کد مقاله : 13970408115415113029

عنوان مقاله : از اندام‌واژه صورت تا حرف ربط

نشریه شماره : 50 فصل پاییز 1397

مشاهده شده : 41

فایل های مقاله : 195 KB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 صدیقه پورملکی spmaleki@yahoo.com دانش آموخته دکترا
2 مجتبی منشی‌زاده monshizadeh30@yahoo.com دانشیار دکترا
3 ارسلان گلفام golfamarsalan@gmail.com دانشیار دکترا
4 فردوس آقاگل زاده aghagolzadehferdows@yahoo.com دانشیار دکترا

چکیده مقاله

دستوری¬شدگی فرایندی است که که طی آن یک صورت واژگانی به یک عنصر دستوری تبدیل می‌شود. به کمک این فرایند، تغییرات معنایی یک تکواژ قاموسی در کنار برخی تغییرات مقوله¬ای و آوایی به عملکرد ساختاری در حوزه نحو می‌انجامد و سازه‌های واژگانی سابق برای بیان مفاهیم دستوری انتزاعی مانند زمان، وجه و نمود به خدمت گرفته می‌شود. از جمله منابع واژگانی هر زبانی، اندام‌واژه‌ها هستند که شبکه معنایی بزرگ و بسامد کاربردی فراوانی دارند. مشارکت این دسته از واحد‌های واژگانی آزاد در فرایند دستوری¬شدگی به وسیله پژوهشگران مختلفی گزارش و نشان داده شده است که برخی اندام¬واژه‌ها با حرکت در پیوستار دستوری¬شدگی و دور شدن از معنای مرکزی خود به حرف اضافه تبدیل شده¬اند. مقاله حاضر بر آن است در چارچوب عملکرد این فرایند به جست‌وجوی اندام¬واژه «صورت» و الگوی تغییرات این واحد قاموسی در نظام زبان فارسی بپردازد و بر این اساس صورت‌های بسیط، مشتق و مشتق¬مرکب اندام¬واژه صورت بیان¬شده در «فرهنگ کنایات سخن» انوری (1383) و فارس نت(1) را در راستای پاسخ به پرسش¬هایِ ذیل بررسی کرده است: 1- پیوستار تغییرات درباره دستوری¬شدن اندام¬واژه صورت چگونه است؟ 2) پیامد‌های معنایی، واژنحوی و مقوله¬ای دستوری¬شدن این اندام واژه چیست؟ کاوش در داده‌ها نشان داده که این واحد قاموسی نیز مانند دیگر اندام¬واژه‌ها در فرایند شرکت نموده و جلو رفته و پس از اشاره به اندام صورت (معنای مرکزی)، دچار بسط معنایی و تنزل پایگانی شده و در ساخت‌ها و نقش‌های جدیدی حضور یافته است. ایستگاه پایانی تغییرات این اندام¬واژه، عملکرد دستوری به مثابه حرف ربط مرکب ناهمپایه¬ساز برای بیان شرط و تقابل است. در جریان این تحولات از معنای مرکزی خود دور و دورتر شده تا جایی که در حالت حرف ربط مرکب، دیگر اثری از محتوای قاموسی اولیه و اشاره به اندام صورت نیست.