مقاله


کد مقاله : 139605101055277277

عنوان مقاله : شیوه های تخلّص به مدح و ملاک¬های نقد آن در قصیده

کلمات کلیدی : بلاغت ، قصیده ، تخلّص ، حسن تخلّص

نشریه شماره : 41 فصل تابستان 1395

مشاهده شده : 615

فایل های مقاله : 170 KB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 زهره احمدی پور اناری ahmadypoor@yahoo.com استادیار دکترا

چکیده مقاله

تخلّص در قصیده به معنی گریز زدن از مقدمه به متن اصلی است. تخلّص از خش¬های مهم قصیده به شمار می‌رود و از کاربرد ادبی آن در بلاغت با عنوان «حسن تخلّص» یاد شده ¬است. قصیده¬سرایان نیز از اهمیّت آن آگاه بوده، در گریز به مدح از شیوه¬های متعدّد و متنوّع ادبی بهره ¬برده¬اند. در این تحقیق ابتدا با بررسی کامل اشعار قصیده¬سرایان برجسته قرن 5 و 6 از جمله فرخی سیستانی، عنصری، منوچهری و انوری و با توجه به قصاید دیگر قصیده¬سرایان برجسته ادب فارسی، شیوه¬های تخلص به مدح معرفی¬ شده تا روشن گردد که قصیده-سرایان با چه شگردهایی مقدمه را به مدح پیوند زده¬اند. همچنین ملاک¬های نقد تخلّص به مدح، در کتب بلاغت بررسی شده تا روشن گردد دیدگاه بلاغیون دربارۀ نقد تخلص به مدح چه بوده است. نتیجۀ این تحقیق که به شیوه تحلیل و توصیف انجام¬ شده ¬است، نشان داد که علمای بلاغت در نقد تخلّص قصیده، به حفظ شأن و مقام ممدوح، مناعت طبع شاعر و بلاغت کلام، به¬ویژه انسجام سخن، توجه فراوان داشته‌اند. مهم¬ترین شیوه¬های تخلّص به مدح نیز بهره¬گیری از صنعت¬های بیانی از جمله تشبیه و حسن تعلیل و امکانات روایی به¬ویژه فضاسازی بوده ¬است. همچنین معلوم شد که موضوع مقدمه در کیفیت تخلص به مدح مؤثر است؛ چنان¬که قصایدی که با شکوه و شکایت شروع شده¬اند تخلّص به مدح آن جلوه¬¬ای ندارد و اغلب با تقاضا و خواهش به مدح انجامیده ¬است.