مقاله


کد مقاله : 139504061627502643

عنوان مقاله : ادبیات کودک و ایدئولوژی‌های معاصر

نشریه شماره : 42 فصل پاییز 1395

مشاهده شده : 516

فایل های مقاله : 212 KB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 عيسي امن‌خاني Amankhani27@yahoo.com استادیار دکترا
2 عایشه خوجه khojeh94@gmail.com دانشجو دانشجوی کارشناس ارشد

چکیده مقاله

ادبیات کودک، سابقۀ چندانی در ایران ندارد و توجه به کودک و ادبیات آن به دورۀ مشروطه و تجددخواهی ایرانیان بازمی¬گردد. آنچه مشخص است، تجدد/ مدرنیته و ایدئولوژی¬های آن چون لیبرالیسیم، ناسیونالیسم و مارکسیسم در این پیدایش و گسترش بی¬تأثیر نبوده¬ است. ایدئولوژیک بودن معروف¬ترین آثار کودک در این دوره («کتاب احمد» و «ماهی سیاه کوچولو») می¬تواند دلیل درستی این مدعا باشد. به همین خاطر اصلی¬ترین پرسش در پژوهش حاضر چیستی نسبت میان ایدئولوژی‌های معاصر و ادبیات کودک است؛ برای نیل بدین هدف، دو اثر داستانی کتاب احمد (1311 ه.ق) و ماهی سیاه کوچولو (1347 ه.ش) و همچنین اشعار کتاب¬های درسی ادبیات فارسی دورۀ پهلوی اول (1320-1304) که هر یک متعلق به یکی از ایدئولوژی¬های اصلی تاریخ معاصر ایران پیش از انقلاب هستند، بررسی شده¬اند. ایدئولوژی¬های معاصر به دلیل فهم متفاوتی که از کودک دارند، هنجارها و الگوهای متفاوتی را نیز برای ادبیات کودک ارائه می¬کنند. به عنوان نمونه، لیبرالیست¬ها - که کتاب «احمدِ طالبوف» را با کمی تسامح می¬توان انعکاس-دهندۀ این ایدئولوژی دانست - ادبیاتی را شایسته کودک می¬دانند که جنبۀ انتقادی ذهن او را شکوفا سازد. حال آنکه ناسیونالیست¬ها - اشعار کتاب¬های درسی کودکان در دورۀ پهلوی متناسب با این ایدئولوژی گزینش شده¬اند - از کودک سرسپردگی می¬خواهند و می‌کوشند حس فداکاری و ازخودگذشتگی (و نه نگاه انتقادی) را در کودک نهادینه سازند. مارکسیسم و طرفداران آن به عنوان انقلابی¬ترین ایدئولوژی معاصر نیز ادبیاتی را شایستۀ کودک می¬دانست که با آگاه ساختن کودکان (آگاهی طبقاتی و...) آنها را آمادۀ مبارزه و نبرد نهایی برای دگرگون ساختن جامعه سازد.