بررسی فرایندِ تلفیق مکاتب ادبی مدرن در ادبیات داستانی ایران (از مشروطه تا 1357)
طاهره کوچکیان
1
(
استادیار ادبيات و علوم انساني دانشگاه پیام نور
)
کلید واژه: ادبیاتِ نوین داستانی, ایران, مکاتب ادبی مدرن, فرآیند, تلفیق ,
چکیده مقاله :
یکی از نمودهای گفتگوهایِ بینامتنی و بیناگفتمانی در دوره مشروطه و پسامشروطه، تأثیرپذیری ادبیات از مکتبهای ادبی و فکریِ مدرن است که در ایران با خوانشهای تازه مواجه شدند و اغلب با رویکردهایِ تقلیلگرایانه، در تلفیق با یکدیگر به ظهور رسیدند. این پژوهش با شیوه تحلیلی ـ مروری، فرآیندِ تلفیق مکاتب ادبی را در سه دوره از مشروطه تا 1300، از 1300 تا1320، از 1320 تا 1357 بررسی کرده است. نتایج پژوهش نشان داد: تلفیقِ مکاتب ادبی مدرن در ادبیات داستانی ایران، از دوره مشروطه قابل مشاهده است. میزان و چگونگی تلفیق، روند یکسانی ندارند و در دوره سوّم (1357-1320) بیشتر و متنوعتر است. تلفیقِ دو و بیش از دو مکتب دیده شد. رئالیسم، پربسامدترین مکتب ادبی در تلفیقِ رویکردهای مکتبیِ مدرن در سه دوره مورد نظر است. تلفیق، فقط در ساحت ادبی نیست. این تلفیق گاه با وجود شتابزدگی و ناهماهنگی در ساختار، فرم و معنا، نه یک تقلید صرف، بلکه میتواند تمهیدی نوآورانه و جریانساز به شمارآید که انعطافِ لازم را برای متناسبسازی ادبیات با نظمِ جدید جهانی و فراروی از برخی چارچوبهای ادبیات سنتی فراهم کرد. این تلفیق را همچنین از بُعدی دیگر میتوان نمود مدرنیته ناتمام در ایران و بازتاب بیرونیِ تضادهای درونی در ساختار فکری، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی کشور دانست که نشاندهنده زندگی پیچیده، چالشبرانگیز و چندصداییِ دوران گذار و البته واکنشی به مدرنیته است.
چکیده انگلیسی :
One of the manifestations of intertextual and interdiscursive dialogues in the Constitutional and post-Constitutional periods is the influence of literature on modern literary and intellectual schools that encountered new readings in Iran and often emerged with reductionist approaches in combination with each other. This research, using an analytical-review method, has examined the process of combining literary schools in three periods from the Constitutional period to 1911, from 1911 to 1941, and from 1941 to 1978. The results of the research showed that the combination of modern literary schools in Iranian fiction has been visible since the Constitutional period. The extent and manner of combination do not have the same trend and are more and more diverse in the third period (1978-1978). Combinations of two or more schools were seen. Realism is the most frequent literary school in the combination of modern scholastic approaches in the three periods in question. Combination is not only in the literary field. This fusion, despite its sometimes hasty and incoherent structure, form, and meaning, is not a mere imitation, but rather an innovative and trend-setting arrangement that provides the necessary flexibility to adapt literature to the new global order and transcend some of the frameworks of traditional literature. This fusion can also be seen from another perspective as a manifestation of unfinished modernity in Iran and an external reflection of internal contradictions in the country's intellectual, cultural, political, and social structure.
1. آبادیان، حسین(1398). تأثیر مکتبهای فلسفی و ادبی اروپا بر ادبیات معاصر ایران. پژوهشنامه مکتبهای ادبی، دوره 3، شماره 8 .
2. آبشیرینی، اسد(1398). بررسی فرآیند خلق معنای واقعیّت در زبان نثر رئال ـ ناتورال چوبک با تکیه بر داستان(چرا دریا طوفانی شده بود.). زبان و ادبیات فارسی.سال 27، شماره 32 (پیاپی 87).
3. آبشیرینی، اسد(1401). تحلیل و نمادشناسی بخش اوّل بوفکور، با استفاده از نظریه امر واقع لاکان. زبان و ادبیات فارسی، شماره 37.
4. آجودانی، ماشالله(1371). هدایت و ناسیونالیسم. ایران نامه. شماره39 .
5. آرینپور، یحیی (1382). از صبا تا نیما، تهران: زوار.
6. آژند، یعقوب (1378). دانشنامه جهان اسلام، جلد 12، تهران: بنیاد دایرهالمعارف اسلامی.
7. ابروفراخ، شمس الدین(1398). بررسی عوارض شهرنشینی مدرن در رمان زیبا با محوریت اضطراب. پژوهشنامه اورمزد، شماره 47.
8. احمدی، شهرام(1400). صبغههای رمانتیسیستی رمان یک عاشقانه آرام. پژوهش نامه مکتب ادبی، دوره 5، شماره 14.
9. احمدی، علی اکبر و سهیلا دارابی(1398). بررسی تطبیقی اندیشههای پسااستعماری در رمان ذاکره الجسد احلام المستغانمی و همسایهها احمد محمود. پژوهش ادبیات معاصر جهان.
10. اصلانی، محمدرضا(1383). گفتگویی درباره بهرام صادقی و آثارش: ناتورالیسم فلسفی در آثار بهرام صادقی. آزما. شماره 31.
11. اعلایی، مینا و ابراهیم سلیمی کوچی(1394). غلامحسین ساعدی و گذر از سبک واقعگرایی به سبک وهمناک(نقد جامعه شناختی). مجموعه مقالات سوّمین همایش ملی نظریه و نقد ادبی در ایران.
12. اسدپور، نسرین و بتول مهدوی(1401). تحلیل مقایسهای مؤلفههای سوررئالیستی در رمانهای بوفکور و گاوخونی. پژوهشنامه ادبیات داستانی، سال یازدهم، شماره4.
13. اکبرزاده، ناهید و جانالله کریمیمطهر(1400). نقد و بررسی مکتب رئالیسم انتقادی در ایران (بر اساس داستانهای فارسی شکر است و گیلهمرد). پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، شماره52.
14. امنخانی، عیسی(1392). اگزیستانسیالیسم و ادبیات معاصر ایران، تهران: علمی.
15. اویسی، عبدالعلی و اکرم عارفی(1402). بررسی ویژگیهای رئالیستی و ناتورالیستی در آثار خالد حسینی باتکیه بر دو رمان بادبادکباز و هزار خورشید. پژوهشنامه ادبیات داستانی، دوره 12.
16. ایران نژاد نجفآبادی(1399)، مجید و علی تسلیمی. تحلیل عناصر رئالیسم کارگری در مجموعه داستان از رنجی که میبریم، پژوهشنامه مکتب ادبی، شماره 10.
17. ایزد، راضیه(1395). واقعیّت تاریخی و اجتماعی در رمان توپ. اولین همایش روایت پژوهی.
18. ایزدیار، محسن و الهام عابدی(1391). بررسی تطبیقی رمان همسایهها اثر احمد محمود و دختر رعیّت از دیدگاه ساختاری و محتوایی. فصلنامه زیباشناسی ادبی، سال چهارم، شماره یازده.
19. بابایی، سعیده و همکاران(1399). واکاوی سمبولیسم سیاسی ـ اجتماعی در آثار صمد بهرنگی و محمود دولتآبادی. ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران. دوره 3، شماره4 .
20. باوسانی، الکساندر(1363). اروپا و ایران در ادبیات نوین ایران. ترجمه یعقوب آژند، امیرکبیر.1363.
21. بالو، فرزاد و همکاران(1397). بررسی مؤلفههای پستمدرنیستی در رمان سنگصبور چوبک. پژوهشنامه مکتبهای ادبی. شماره 4.
22. براهنی، رضا(1362). قصهنویسی، ج3، نشر نو.
23. بزرگ بیگدلی، سعید و سیدعلی قاسم زاده(1389). عمدهترین جریانهای رماننویسی معاصر در انعکاس روایتهای اسطورهای. فصلنامه تخصصی پیکنور، سال اول، شماره اول.
24. بزرگبیگدلی، سعید و حسینعلی قبادی(1379). چشمانداز ادبیات معاصر و نظری بر کتاب از نیما تا روزگار ما. فصلنامه علوم انسانی، ش 2.
25. بشیری، محمود و نیلوفر انصاری(1399). بررسی مؤلفههای اگزیستانس در عزاداران بیل، محمود بشیری. فنون ادبی، دوره 12، شماره 4.
26. بصیری، محمدصادق و همکاران(1393). نقد و تحلیل رئالیسم در ادبیات داستانی ایران. پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، 3(1).
27. بهار، محمدتقی بهار(1389). سبک شناسی. تهران: امیرکبیر.
28. بهرامپور عمران، احمدرضا(1397)، در تمام طول شب(بررسی آرای نیما یوشیج)، مروارید.
29. بهرامی، منصور و همکاران(1404). بررسی مؤلفههای ناتورالیسم در رمان توپ غلامحسین ساعدی، فصلنامه پژوهشهای اخلاقی. دوره 15. شماره 4.
30. بهنام، مینا (1394). رهیافتی تطبیقی بر کاربرد زبان در دو مکتب رئالیسم و سوررئالیسم از رهگذر بررسی رمان سووشون و بوف کور. زبان پژوهی، سال هفتم، شماره16.