ماهیت رمانتیک و کارکرد کرونوتوپ خرابه و ویرانه در رمان بوف کور
ستاره مدنی
1
(
فارغالتحصیل کارشناسی ارشد دانشگاه گیلان
)
علیرضا نیکویی
2
(
عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان
)
شایسته سادات موسوی
3
(
عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان
)
کلید واژه: کرونوتوپ, بوف کور, رمانتیسم, گوتیک, خرابه / ویرانه.,
چکیده مقاله :
کرونوتوپ (پیوستارِ زمان- مکان) که توسط نظریه پرداز برجسته، میخاییل باختین طرح می شود، یکی از مؤلفه های مهم در سنخ شناسی و تحلیل بوطیقایی اثر است. در این تحقیق کوشیده ایم نشان دهیم که کرونوتوپ ها در اثر برجسته ای چون بوف کور، چه عملکردی دارند و چگونه در خدمت فضاسازی ژانری و بوطیقایی اثر عمل می کنند. بدین منظور ماهیت رمانتیک و گوتیک روایت بوف کور در تعامل با کرونوتوپ ها - بویژه یک کرونوتوپ اصلی، یعنی خرابه و ویرانه- بررسی شده است. در این بررسی مشخص می شود که ماهیت رمانتیک- گوتیک این روایت، ارتباط روشنی با انتخاب این کرونوتوپ بعنوان مکان اصلی روایت دارد. در این روایت، کرونوتوپ خرابه و ویرانه، کارکردی نمادین دارد و نوعی بازخوانی گذشته و تلاشی ناکام برای احیای آن در امروز است. همچنین ارتباط شبکه ای سایر عناصر داستان، همچون شخصیت ها، رویدادها و کرونوتوپ های فرعی (همچون گورستان و آستانهها) با این کرونوتوپ اصلی، نتایج به دستآمده از تحلیل حاضر را تایید می کند. این مقاله با روشی کیفی و تبیینی به بررسی داده های متنی می پردازد و بر اساس چارچوب نظری مزبور تحلیلی چندوجهی از آنها ارایه می کند.
چکیده انگلیسی :
The present study investigates the function and nature of the chronotope of the ruins and wreckage in Blind owl (Boofe Koor), within the frameworks of Romantic and Gothic literary traditions. Building on Mikhail Bakhtin's concept of the chronotope as the intrinsic connectedness of temporal and spatial relationships in literature, this research examines how these chronotopes contribute to genre-specific atmospheric and poietic effects in the novel. Specifically, the analysis focuses on the primary chronotope of the ruins and wreckage as a symbolic space that reflects a nostalgic and ultimately futile attempt to revive the past in the present. Employing a qualitative and interpretive methodology, the study reveals that the Romantic-Gothic character of the narrative is deeply intertwined with the selection of this chronotope as the locus of the story. Secondary chronotopes, such as cemeteries and thresholds, and their interrelations with principal narrative elements like characters and events further corroborate the findings. This multifaceted exploration highlights the central role of the ruins and wreckage chronotope in shaping the thematic and aesthetic dimensions of the novel.
- آجودانی، ماشاالله (1385) هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم، تهران: فروغ- خاوران.
- الناصری، علی (1400)، پیوستار زمان _ مکان در رمان عربی و فارسی خوانش تطبیقی نمونههایی از رمان پست مدرن، ]پایاننامهی کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد[، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی.
- امن¬خانی، عیسی (1392) اگزیستانسیالیسم و ادبیات معاصر ایران، تهران، علمی.
- باختین، میخائیل(1391) تخیل مکالمهای (جستارهایی دربارۀ رمان). ترجمۀ رویا پورآذر. تهران: نی.
- پورابراهیمی، سارا (1401)، هتروتوپیا، فضای سوم و کرونوتوپ در «زندگی و زمانه ی مایکل جی» اثر جی.ام.کوئتسیه و «زن در ریگ روان» اثر کوبو آبه: خوانشی فضامحور،] پایاننامهی کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان[، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
- جعفری جزه، مسعود (1378) سیر رمانتیسم در ایران، تهران: مرکز.
- هینز، جی. دبورا (1399) باختین در قابی دیگر، ترجمۀ ستاره نوتاج، تهران: موسسۀ تالینا، ترجمه و نشر آثار هنری.
- حسنلی، کاووس و نادری، سیامک (1392) «شهركهن «ري» در بوف كور، بازخواني عناصر فرهنگي، اجتماعي و جغرافيايی»، فصلنامۀ علمی _ پژوهشی نقد ادبی، سال 6، شماره 23، پاییز 1392، صص 170_149.
- الشاملی، رفل ناصر (1398)، جدامانده: مروری بر رمان بروکلین به قلم تویبن براساس نظریه کرونوتوپ باختین، ]پایاننامهی کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد[، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی.
- حسین زاده، آذین و شهپرراد، کتایون (1399) «تبلور اندیشه رمانتیک در ساختار کرونوتوپیک حکایات عرفانی بررسی تطبیقی داستان ماهان از هفت پیکر نظامی گنجوی و وسوسه آنتونیوس قدیس از گوستاو فلوبر»، ادبیات تطبیقی، سال دوازدهم، بهار و تابستان 1399، شماره 22، صص 93_117.
- ذاکراصفهانی، علیرضا (1381)، «ناسیونالیزم رمانتیک در افکار و آثار صادق هدایت»، کتاب نقد، شماره 22، 43- 66.
- راسخی لنگرودی، احمد (1397) سارتر در ایران، تهران، اختران.
- رافائل، دیوید (1375) آدام اسمیت، ترجمۀ عبدالله کوثری، تهران: طرح نو.
- روسو، ژان ژاک (1375) خیال¬پروری¬ها، ترجمۀ احمد سمیعی گیلانی، تهران: سروش.
- سیدحسینی، رضا (1381) مکتبهای ادبی، (ج.1)، تهران: نگاه.
- شمیسا، سیروس (1383) داستان یک روح، تهران: فردوس.
- شهدایی، سید کیهان و سحابی، جلیل (1403(، «بررسی کرونوتوپ در سه اثر شهرنوش پارسی پور (رمان طوبا و معنای شب، سگ و زمستان بلند، زنان بدون مردان) بر اساس نظریه باختین»، زبان و ادبیات فارسی آزاد سنندج، 61، 66-91.
- قوامی، بدریه و منصوری، نعمت(1402) «بررسی و طبقه بندی انواع کرونوتوپ در داستان عزاداران بَیَل»، فصلنامۀ علمی تحلیل گفتمان ادبی، دوره 1، شماره 1، تابستان 1402، صص 108_83.
- کاپلستون، فردریک (1370) تاریخ فلسفه، ج5، ترجمۀ امیرجلال¬الدین اعلم، تهران: علمی و فرهنگی.
- کاسیرر، ارنست (1370) فلسفۀ روشنگری، ترجمۀ یدالله موقن، تهران: نیلوفر.
- کردی محمدی، نادر (1401) «پیوستار سکون در رمان فارسی دهه چهل»، جامعه شناسی هنر و ادبیات، شماره 2، دوره 14، صص 120_99.
- کرم، یوسف (۱۳۷۵) فلسفه کانت ( ونقد و بررسي آن )، ترجمه محمد محمدرضایی. قم: دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم.
- کلیسکان، سودا (1387). «اخلاق و زیبایی شناسی در آثار باختین»، ترجمۀ مهدیه مفیدی، ماهنامۀ آینه خیال، شماره 8، صص 64_62.
- لیلیان، فورست (1375) رمانتیسم، ترجمۀ مسعود جعفری جزه، تهران: مرکز.
- میاحی، الهام (1401)، تحلیل کرونوتوپ خانه در آثار رمان نویسان زن ایرانی (1395_1370)، ]رسالهی دکتری تخصصی. دانشگاه هنر تهران[، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر.
- میاحی، الهام و علیا، مسعود(1401) «تحلیل کرونوتوپ خانه در رمان چراغها را من خاموش میکنم اثر زویا پیرزاد»، مجلۀ نقد و نظریۀ ادبی، سال هفتم، دورۀ اول، بهار و تابستان 1401، شمارۀ پیاپی 13، صص 27_5.
- میاحی، الهام (1403) جهانی در دل جهان جستارهایی در باب مفهوم کرونوتوپ میخائیل باختین، تهران: لوگوس.
- هدایت، صادق(1351) بوف کور. تهران: امیرکبیر.
- هولکوئیست، مایکل (1990) مکالمهگرایی، میخائیل باختین و جهانش، ترجمۀ مهدی امیرخانلو، تهران: نیلوفر.
- Bakhtin, M. (1981). "Forms of time and of the chronotope in the novel". In The Dialogic Imagination. Austin: Univ. Texas Press. pp. 84–258. - Bracken, H. (2021). The Castle of Otranto. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/The-Castle-of-Otranto. - Galinsky, K. (1998). Augustan culture: An interpretive introduction. Princeton University Press. - Ginsberg, R. (2004) The Aesthetics of Ruins. Amsterdam _ New York, NY 2004_ - Gosetti-F. & Jennifer A. (2021) "Romantic Upheavals, Modern Movements", On Being and Becoming: An Existentialist Approach to Life, GUIDES TO THE GOOD LIFE SERIES (New York, online edn, Oxford Academic, 22 Oct. 2020), https://doi.org/10.1093/oso/9780190913656.003.0005, accessed 5 Nov. 2025. - Parisot, E. (2013). Graveyard Poetry: Religion, Aesthetics, and the Mid-Eighteenth-Century Poetic Condition. Ashgate: Ashgate Publishing Ltd. - walklate , J. (2023) Time and the Museum: Literature, Phenomenology, and the Production of Radical Temporality. Routledge, Taylor & Francis Group.