مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221Jahez and his viewpoints importance to Iranian – Islamic criticism and literature اهميت جاحظ و ديدگاه‌هاي او در نقد و ادب اسلامي ـ ايراني110faحسن شاهی‌پور2015921Undoubtedly, Jahez is a prominent and unique figure among the founders of Islamic culture and literature. His extensive information, deep knowledge and special attitude toward literature and its arts resulted in his prominent personality. In addition to his general knowledge and command of literature and Islamic sciences, he is unique figure in literature criticism, especially in rhetoric criticism. Although much attentions have not been paid to his works and ideas in Islamic civilization and especially in Farsi language environment, most of the theoreticians of the rhetoric and poets and writers interested in rhetoric have been considerably affected by Jahez’s ideas. He has some new and considerable ideas in the areas of the origins of poetry and the reasons of its emergence, the characteristics of good poetry and speeches, the distinction of meaning and speech and the features of structure and content and context, the psychology of poetry and poems, the reasons for nations’ different approaches toward poetry and prose and nonexistence of some in forms of writing. He has some new numerous ideas upon etymology, comparative phonetics, semantics and the likes whose understanding and interpretation give a new life to the Persian literature and Islam theoreticians. Although he has created more than 360 works, his literature related ideas have been stipulated in his two books of “Albayan o Altabyeen” and “Alhayvan” and he also has created some independent literature theses. This article is aimed at revealing two points: first, analyzing, interpreting, classifying and studying Jahez’s literature and criticism works and expressing his status as the founder of rhetoric sciences. Second, the deep and extensive impact of Jahez on Iranian thinkers especially its writers and poets and literature criticism and rhetoric approaches because the writer believes that rhetoric approach has been the most important literature criticism in Persian language and literature and Jahez is the founder of rhetoric sciences in Iran – Islam world. بي‌ترديد، در ميان بينان‌گذاران فرهنگ و ادب اسلامي، جاحظ چهره‌اي ممتاز است. حوزة وسيع اطلاعات، ژرفاي دانش و به ويژه نگاه خاص به ادبيات و فنون ادبي از او شخصيتي كم نظير ساخته است. او علاوه بر زمينه‌هاي عام دانش و تسلط بر غالب علوم اسلامي و ادبي، در حوزه نقد ادبي و به ويژه در حوزة نقد بلاغي جايگاه ويژه‌اي دارد. اگر چه چنان كه بايد در تمدن اسلامي و خصوصاً دنياي فارسي زبان، به آراء و آثار او توجه نشده است؛ امّا اكثر نظريه‌پردازان علوم بلاغي و شاعران و نويسندگاني كه گرايش‌هاي بلاغي دارند، عميقاً‌ متأثر از نظريات جاحظ هستند. او در حوزة خاستگاه شعر و علل ظهور آن، ويژگي‌هاي سخن و شعر خوب، تمايزات لفظ و معنا و ويژگي‌هاي ساخت، بافت و محتوا، روان‌شناسي شعر و شاعر، دلايل تفاوت رويكردهاي ملت‌ها به سخن منظوم و منثور و عدم اقبال پاره‌اي از آنها به فرهنگ مكتوب، سخناني تازه و قابل تحليل دارد؛ چنان كه در زمينه ريشه‌شناسي لغات، آواشناسي تطبيقي، معناشناسي و نظاير آنها نيز نكته‌هاي فراواني گفته است كه درك و تفسير آنها جان و تواني تازه به ادبيات فارسي و نظريه‌پردازان جهان اسلام مي‌بخشد. وي اگر چه بيش از 360 اثر آفريده است، ولي عمده نظريه‌هاي ادبي خود را در دو كتاب «البيان و التبيين» و «الحيوان» گنجانده و برخي رساله‌هاي مستقل ادبي هم نگاشته است. هدف اين مقاله تبيين دو نكته عمده است: اول بررسي، طبقه‌بندي، تفسير و تحليل آراء و آثار جاحظ در بارة ادبيات و نقد ادبي و بيان جايگاه او به عنوان پدر علوم بلاغي. دوم تأكيد بر تأثير عظيم و عميق جاحظ بر متفكران ايراني به خصوص شاعران و نويسندگان آن و بالاخص در حيطه نقد ادبي و رويكرد بلاغي آن. چون نويسنده معتقد است كه مهم‌ترين رويكرد نقد ادبي در زبان و ادب فارسي، رويكرد بلاغي بوده است و جاحظ «موسس علوم بلاغي» در جهان ايراني ـ اسلامي است.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10179

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221Analyzing the Iranian, Islamic and Creek reflection components in Souhravardi’s interpretation upon the Rustam and Esfandiar Story بازتاب تفكّر يوناني، ايراني و اسلامي در تأويل سهروردي از داستان رستم و اسفنديار110faحسن شاهی‌پور2015921Although, interpretation of the anecdotes has thousands – year history in the west and it is now considerable in the west literature, it has not been paid so much attention in Iran classic literature due to some reasons including their being profane. Along with the scattered and little interpretation by Sanaie, the poet of the 5th century, Sheikh Eshragh, the mystic and philosopher of the 6th century is the last person interpreted and reflected upon the Iran ancient myths. He wants to make a concrete link between three separate dimensions of Islamic culture, Iranian ancient wisdom and Creek philosophy. For he, as a believer Muslim, is familiar with Islamic culture and its components including mysticism in one hand and he is the heritance to the pre-Islamic period as Iranian generated one on the other hand and so can not ignore the Creek philosophy as the result of human valuable reason and wisdom. Souhravardi, with his especial perceptivity, has found that the three mentioned apparently opposing cultures essence is the same and in case of their unification and harmony, Men can have a great experience in Human development and leadership. This article tries to show this great genius attempts for linking the Human thinking follows reflected in his interpretation from the Rustam and Esfandiar Story, revealing and the reasons for such interpretation while showing the elements of the cultures said above. It is clear that during Souhravardi day, this story and Shahname stories were famous in such a way that,deconstructing them was not an easy task except for some specified reasons but, Sheikh Eshragh could do so by his special thought background and broke the structure of this story aimed at finding his views within the layers of it. تفسير و تأويل اساطير در ادبيات كلاسيك ايران به دلايل زيادي از جمله كفرآميز پنداري آنها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. در كنار تأويلات اندك و از هم گسيخته سنايي، شاعر قرن پنجم، شيخ اشراق، عارف و فيلسوف بزرگ قرن ششم يكي از كساني است كه با جدّيت تمام در پي تفسير و تأويل اساطير ايران باستان برآمده است. شيخ اشراق با اين تأويلات مي‌خواهد پيوندي عميق ميان سه فرهنگ مجزّا از هم؛ يعني فرهنگ اسلامي، حكمت ايران باستان و فلسفه يونان برقرار كند. زيرا وي از يك سو به عنوان مسلمان معتقد، با فرهنگ اسلامي و عناصر فرهنگي آن از جمله تصوّف به خوبي آشناست و از طرف ديگر به عنوان ايراني نژاده و اصيل، ميراث‌دار تمدن ايران قبل از اسلام است و نيز نمي‌تواند به فلسفه يونان كه محصول با ارزش خرد و عقلانيت بشري است، بي‌اعتنا باشد. سهروردي با ژرف‌بيني خاص خود پي برده است كلّيت سه فرهنگ به ظاهر مخالف هم نه تنها تضادّي با يكديگر ندارند، بلكه در صورت اتحاد و سازش ميان آنها، مي توان به تجربه اي گرانسنگ براي هدايت و رشد بشريت دست يافت. در اين مقاله سعي شده است تلاش و كوشش اين نابغه بزرگ در ايجاد پيوند و سازش جريان‌هاي تفكر بشري كه در تأويل وي از داستان اسطوره‌اي رستم و اسفنديار منعكس شده است، تبيين و دلايل چنين تأويلي ضمن نشان دادن عناصر فرهنگ‌هاي مذكور باز نموده شود. پيداست كه در دوره سهروردي اين داستان و ديگر داستان‌هاي شاهنامه به اندازه‌اي مشهور شده بودند كه به راحتي و جز براي اغراض ويژه‌اي در هم ريختن ساختمان آنها سهل و آسان نبود. اما شيخ اشراق با توجه به ذهنيت خاص خود از عهده اين مهم بر آمده و اين داستان را ساختارشكني كرده است تا بتواند نظرات اشراقي خود را در لابه لاي آن باز گويد. http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10180

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221A study on musical terms in Khajoy-e Kermani’s Divan بررسي اصطلاحات موسيقي در ديوان خواجوي كرماني110faحسن شاهی‌پور2015921Poetry and music are closely interlinked, but today their development has resulted in the gap between them. Nevertheless, we can see some historically relations between them and they are correlated and complementary to each other. Particularly, music doesn’t enjoy the required freshness. This article is an attempt to study the musical terms used in Khajoye Kermani’s Divan and to reveal the relations between the songs of the tonalities, branches and chansons. It means that if, for example, the poet has pointed to the Rast and Esfahan tonalities, their coincidence has not been accidentally occurred, but the poet has considered the musical relations of these two tonalities and the appropriateness of the songs. In this regard, we used the old musical books of Maghasedul-lahan, Jame0ul-lahan written by Maraghi and Bahor-ul-lahan written by Forsatudduleh Shirazi and also some today books and articles on music, in order to prove this claim. شعر و موسيقي ارتباط تنگاتنگي با يكديگر دارند. اما امروزه به دليل گسترش فراواني كه هر يك از آنها يافته‌اند، ‌از هم جدا شده‌اند. با وجود اين، هنوز هم بين شعر و موسيقي پيوندي ديرينه برقرار است؛ به گونه‌اي كه هر كدام بدون ديگري ناقص و نارسا است. به ويژه، موسيقي كه بدون شعر طراوت لازم را ندارد. در اين مقاله سعي شده است اصطلاحات موسيقي مستعمل در ديوان خواجو مورد بررسي قرار گيرد و ارتباط بين نغمات موجود مقام‌ها، شعبه‌ها و آوازها تبيين شود. به اين معنا كه اگر شاعر مثلاً‌ در بيتي به مقام «راست» و «اصفهان» اشاره كرده است، تقارن اين دو اصطلاح در كنار يكديگر از روي تصادف نبوده است، بلكه شاعر به ارتباط موسيقي اين دو مقام و تناسب نغمات بين آنها نظر داشته است. در اين راستا براي اثبات گفته خويش از كتب قديم موسيقي نظير «مقاصدالالحان» و «جامع‌الالحان» مراغي و «بحورالالحان» فرصت‌الدوله شيرازي و كتب امروزي موسيقي و مقالات موجود استفاده گرديده است.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10181

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221Analyzing Sōvashōn themes from the viewpoint of Literary Schools and Social Discourses تحليل درونمايه‌هاي«سووشون» از نظر مكتب‌هاي ادبي و گفتمان‌هاي اجتماعي110faحسن شاهی‌پور2015921 This essay tries to analyze the novels written by Simin Daneshvar, specially Sovashons which is the bestseller. The essay starts with analyzing this work from literary viewpoints. As the Persian literature works are not so much adopted with the West ones, the attempt has been made to recognize the initiatives and Daneshvars’ works prominent features. The themes of her works have been also analyzed from social discourse viewpoints and further her viewpoints in the recent year’s interviews and meetings are considered. It seems that the secret of readers’ intention to read Daneshvar’s works lies in the fact that she has created the prominent works by reliance on her special literary ability, aesthetics knowledge, initiative and honesty in literature creations, and also enjoys the ability for artistic and literature recreation while taking advantage of mythic heritance and Islamic valuable cultural resources. The more exact point is that she could express the realities of the national and human facts, colonialism; clear and hidden occupations comprehensively through her initiative approach and make the contemporary literature localized. It was the case while these discourses were the imitation of the material export and Marxist modes or that of nothingness due to modernism wondering and found the way into the Persian contemporary fiction. So, the modern way opened by Daneshvar, is primarily upon the principles and Iranian and Islamic Mythical heritance. در اين جستار رمان‌هاي سيمين دانشور، به‌ويژه سووشون كه پرفروش‌ترين رمان فارسي است، تجزيه و تحليل شده است. زاويه ورود مقاله حاضر، تحليل اين اثر از نظر مكتب‌هاي ادبي است. اما از آنجا كه آثار ادبي فارسي چندان با مباني و ويژگي‌هاي مكاتب ادبي غربي انطباق ندارند، كوشش شده است نوآوري‌ها و وجوه مميزه آثار دانشور بازشناسي شود. همچنين، از زاويه نگاه گفتمان‌هاي اجتماعي نيز درونمايه‌‌هاي آثار وي تحليل شده و ديدگاه‌هاي نويسنده در مصاحبه‌ها و گفتگوهاي سال‌هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است. به نظر مي‌رسد راز اقبال عمومي خوانندگان نسبت به آثار دانشور در اين است كه او با اتكا بر توانايي ممتاز ادبي، دانش زيبايي‌شناسي، فراست در انديشه‌ورزي و صداقت در آفرينش ادبي، آثاري ممتاز آفريده و ضمن بهره‌گيري از ميراث‌هاي اسطوره‌اي و گنجينه‌هاي عناصر فرهنگي اسلامي ـ ايراني، از قدرت بازآفريني هنري و ادبي خوبي نيز برخوردار بوده است. ظريف‌تر آنكه او در كنار درگيري با چالش‌هاي اجتماعي و سياسي، در بيان حقايق مربوط به مصالح ملي و انساني، برنامه‌هاي استعماري و اشغالگري پنهان و آشكار به نحوي جامع، ابتكاري و نوآورانه گفتمان‌هاي روزگار، صداقت تمام داشته و توانسته است ادبيات داستاني معاصر را با جنبه‌هاي بومي آشتي دهد. در حالي كه تا زمان او اين گفتمان‌ها عمدتاً تقليدي از مسلك‌هاي وارداتي مادي و ماركسيستي بود و يا از ناحيه ادبيات پوچگراي ناشي از سرگرداني مدرنيسم، به ادبيات معاصر داستاني فارسي راه پيدا كرده بود. بنابراين، راه نويني كه دانشور گشوده است، مبتني بر گفتمان مقاومت با تكيه بر مباني و ميراث‌هاي اسطوره‌اي ايراني و اسلامي است.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10182

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221An analysis of the fictions stipulated in Persian Memories تحليلي بر افسانه‌هاي مندرج در تذكره‌هاي فارسي110faحسن شاهی‌پور2015921Among the new literature works such as novels and stories, the fictions (tales, memories, anecdotes and …) fictions are regarded as the Persian past literature types. Fictions are defined as the works composed in animals’ tongue or in the form of syllabic verses aimed at amusing children. It might consists of the life stories of the poets, mystics and … which gradually developed and stipulated in memories books and other works with decorated prose. Fictions show the ups and downs of the poets’ life and their various literature, spirit, moral and thought dimensions. This article analyses and critics the main features of fictions from different dimensions in addition to defining the fictions. The present study can be applied in different sciences such as literature history, stylistics, literary criticism, figures of speech, and rhetoric and also it clarifies the unclear points in the literature history and reveals the details of the mentioned sciences.در كنار «انواع ادبي» جديد، همانند «رمان» و «داستان»، « افسانه»‌ها (قصه‌ها، سرگذشت‌ها، حكايت‌ها و...) را مي‌توان از انواع ادبي گذشته‌ تاريخ ادب فارسي به حساب آورد.« افسانه»‌ها به آثاري اطلاق مي‌شود كه از زبان حيوانات يا به صورت اشعار هجايي براي سرگرمي اطفال سروده شده است. يا متضمّن سرگذشت اشخاص واقعي همچون شاعران، عارفان و ... بوده است كه رفته‌رفته، شاخ و برگ گرفته و با نثري آراسته در خلال كتب تذكره و آثار ديگر درج شده‌اند و فراز و فرود زندگي شاعران و ابعاد گونه‌گون ادبي، فكري، روحي و اخلاقي آنها را نشان مي‌دهند. در اين مقاله، علاوه بر اشاره به تعاريف افسانه، ويژگي‌هاي اساسي آن از جهات مختلف نقد و تحليل شده است. اين تحقيق در دانش‌هايي مانند تاريخ ادبيات، سبك‌شناسي، نقد ادبي، معاني، بيان و بديع كاربرد دارد و نقاط مبهم و تاريك تاريخ ادبيات را روشن و جزئيات علوم مذكور را بيان مي‌كند.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10183

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221The Structural Analysis of Sadi’s Argument with Claimant upon Fortune and Humility تحليل ساختاري حكايت جدال سعدي با مدعي در بيان توانگري و درويشي110faحسن شاهی‌پور2015921The argument of Sadi with the Claimant is one of the anecdotes created as the result of essay writing impacts in Persian and Arabic literature. Sadi has been affected by the mystical works written before him and also the book “Ehyaye Ulom Al Din” written by Imam Mouhammad Ghazzali and addressed the current issue put forward by the Sofia namely, poverty and fortune and the priority of the one over the other. It seems that all the thing the mystics and especially Ghazzaly about the poverty and fortune could meet Sadi’s desires and he wanted to approve the priority of the fortune over the poverty by planning an argument essay. This article is an attempt to study the structural elements of the text such as personification, the style of narration, the structure of phonetics, terms and words balance, grammatical, syntactical, terms and relationship coherence regardless of the style for reasoning and the content of the disputants. Although the structure of the anecdote is strong but, the major principles of the discussion namely, observing the civility and respectfulness and giving opportunity to the parties have not been complied with.حكايت «جدال سعدي با مدعي» يكي از حكايت‌هايي است كه تحت تأثير مقامه‌نويسي در ادبيات عربي و فارسي آفريده شده است. سعدي در خلق حكايت فوق علاوه بر آثار اهل تصوف پيش از خود، از كتاب «احياءعلوم‌الدين» امام محمد غزالي تأثير گرفته و مسأله رايج در نزد صوفيه؛ يعني فقر و غنا و رجحان يكي بر ديگري را مورد توجه قرار داده است. به نظر مي‌آيد آنچه اهل تصوف و به ويژه غزالي درباره فقر و غنا گفته‌اند، ذهن وقاد سعدي را قانع نكرده و خود با طرح‌ريزي مقامه‌اي جدلي مي خواهد اصالت و برتري غنا را بر فقر اثبات كند. در اين مقاله بدون توجه به شيوه استدلال و محتواي براهين طرف‌هاي درگير، عناصر ساختاري متن از نظر شخصيت‌پردازي، نحوه روايت، ساختار متن در سطوح آوايي، توازن واژگاني، توازن نحوي و انسجام دستوري، واژگاني و پيوندي مورد بررسي قرار گرفته است. هر چند ساختمان حكايت قوي است، ولي در آن اصول اساسي گفتگو يعني؛ رعايت ادب و احترام و دادن فرصت كافي به طرف مقابل، رعايت نشده است.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10184

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221Revelation Magicجادوي مكاشفت110faحسن شاهی‌پور2015921The mystical texts while including some secrets, mystery, conceptual and meaning complications and also using the symbolic, impressive, magic and tuneful language, differ from the others literary and non-literary texts considerably. These differences are only considered by some of the intellectuals as the differences in language structure and know the meaning related complexity originated in the especial features of that language. Opposed to the mentioned viewpoints, this essay brings the priority of the concept and meaning over the language in mystical texts into sharp focus and reveals that revelation, understanding, interpretation and explanation of the meaning have priority over the terms and appropriateness of the language. Although the new findings based on revelation of meaning and concept creates a new language, it will be different from the other languages. In this regard, the understanding and interpretation by the general interpreters upon a the Holy Quran verses as well as the Khorasan mystics and Ibne Arabi’s ones in Fososelhekam, have been studied. The result of this essay and study have shown that meaning has priority over the terms and thought, in mystical texts. It also shows that the complementary development of the mystics’ understanding of the Holy Quran till the period of Ibne Arabi and their effects and interplay on each other.متون صوفيانه با وجود رمز و رازها و پيچيدگي‌هاي معنايي و مفهومي و نيز بهره‌گيري از زبان نمادين، آهنگين، سحر‌آميز و تأثير‌گذار، از ساير متون (ادبي و غير ادبي) آشكارا ممتاز و متفاوت هستند. عده‌اي اين تفاوت را صرفاً در ساختار زباني اين متون ديده و رموز معنايي آن را نيز برخاسته از همان زبان ويژه دانسته‌اند. بر خلاف ديدگاه فوق، در اين نوشته به تقدم مفهوم و معني بر زبان در متون صوفيه تأكيد شده و نشان داده مي‌شود كه كشف، فهم، تأويل و انشراح معني، مقدم بر الفاظ و تناسبات زباني است. هر چند دريافت‌هاي تازه‌ مبتني بر شهود معني و مفهوم، خود زبان تازه‌اي را به وجود مي‌آورد كه البته با ساير زبان‌ها متفاوت است. بدين منظور فهم و تفسير مفسران عامه از يك آيه‌ قرآن كريم، با فهم و تأويل صوفيان خراساني و پس از آن ابن‌عربي در فصوص الحكم مورد بررسي قرار گرفته است. حاصل اين نوشته و تحقيق علاوه بر اثبات تقدم معني بر لفظ و انديشه بر زبان در متون صوفيه، نشان دادن سير و تحول تكويني تأويل عرفا از آيات قرآن كريم تا زمان ابن‌عربي و تأثير و تأثر آنها از يكديگر مي‌باشد.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10185

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221A Study on new Epistemology Mysticism درآمدي به معرفت‌شناسي جديد عرفان110faحسن شاهی‌پور2015921This essay deals with the new epistemology theories in three sections titled “mysticism and science”, “mysticism and logic” and “mysticism and religion. In the mysticism and science sectoin, the issue discuseed is that new epistemology on mysticism well as the new religion epistemology is developed through new science epistemology. Some theses with content based classification are studied in this section, the theses upon the objectivity concept as the discussion principle provides a threatening perception or near wideninig conception or far widening conception. The mystic and logic section studies some other theses upon the relation between these two phenomenons in order to study the conceptual and non-conceptual aspects of mysticism. This section ends with putting forward the logic, non-logic and ultra logic dimensions of the experience. In this section, the relations between religion and mysticism and also two conceptions from religion, namely the religion and empirical tradition, is put between the two theses for accepting and rejecting the tie between them along with third theses, mystic experience being ultra religion, reveals the scattering of the thesis in this regard. Totally, three types of thesis can be identified about the mysticism, science and logic and religion. The theses which believe in mystic being non-logic and non-religious. The proving theses which believe in being logic and religious of this type of experience and the clashing theses which regard it as ultra science, ultra logic and ultra religion. Undoubtedly, the third groups of theses reached by epistemology in the last stage of development are in line with mystic experience more. نوشتار حاضر، در سه بخش با عناوين عرفان و علم، عرفان و منطق و عرفان و دين، به بررسي نظريه‏هاي معرفت‏شناختي جديد در باره عرفان مي پردازد. در بخش عرفان و علم سخن بر سر اين اصل است كه معرفت‏شناسي جديد عرفان، به تبع معرفت‏شناسي جديد دين، در دامن معرفت‏شناسي جديد علم پرورش مي‏يابد. در اين بخش، چندين نظريه با دسته‏بندي محتوايي مورد مطالعه قرار گرفته‏است؛ نظريه‏هايي كه از مفهوم عينيت، به عنوان قاعده بحث، تلقّّّي تحديدي ارائه مي‏كند يا تلقّي توسعي قريب و يا تلقّي توسعي بعيد. بخش عرفان و منطق نيز، به مطالعه چندين نظريه ديگر در باره نسبت ميان اين دو پديده مى‏پردازد تا از اين رهگذر، جنبه‏هاي عقلاني و غير عقلاني تجربه عرفاني را بررسي نمايد. اين بخش با طرح سه دسته نظريه غيرمنطقي، منطقي و فرامنطقي بودن اين نوع تجربه پايان مى‏پذيرد. در بخش رابطه دين و عرفان نيز دو تلقّي از دين؛ يعني سنت ديني و تجربه ديني مبناي دو نظريه در رد و قبول نسبت ميان آن دو قرار مي‌گيرد تا در كنار نظريه سوم؛ يعني فرا ديني بودن تجربه عرفاني، نمايانگر تشتت آرا صاحب نظران در اين زمينه باشد. به طور كلى، مي توان گفت درباره نسبت عرفان با علم، منطق و دين سه دسته نظريه قابل شناسايى است: نظريه‏هاى نفيى كه معتقد به غير علمى، غير منطقى و غيردينى بودن تجربه عرفانى هستند. نظريه‏هاى اثباتى كه به علمى، منطقى و دينى بودن اين نوع تجربه باور دارند و نظريه‏هاى تباينى كه آن را فراعلمى، فرامنطقى و فرادينى مي‌دانند. بى‏گمان، از اين ميان، نظريه‏هاى دسته سوم كه معرفت‏شناسى جديد عرفان در واپسين گام‌هاي پيشرفت بدآنها دست يازيده ‏است، با تجربه عرفانى، همسويى بيشترى دارد.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10186

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221A comparison between the stories of Khosro and Shirin by Ferdowsi and Nezami مقايسه داستان خسرو و شيرين فردوسي با نظامي‌110faحسن شاهی‌پور2015921 This article is aimed at comparing two stories of Khosro and Shirin written in two different verses. First, a summary of two verses namely Shahname and Khosro and Shirin are presented as a total framework and outline of the stories in front of the readers’ eyes. Then two versions of the story have been compared with a historic source in order to reveal that which of the poets was more obligated to the historical narration. Certainly the refer should be made to a source which had been written before the two verses were written because it is highly probable that the dates following the two verses had been effected by one of them. Meanwhile, the stories might have been changed through the history. For this reason we have chosen the book Tarikhe Tabari which is the oldest source in order to measure the two summaries. There were some points in Tarikhe Tabari, not written in Shahname or Khosro and Shirin. In such a case, we referred to the books Majmaoltavarikh and Tarikhe Saalabi written before Nezami period. هدف از تدوين اين مقاله اين بود كه داستان «خسرو و شيرين‌» را كه در دو منظومه متفاوت آمده است، به‌ صورت تطبيقي با هم مقايسه كنيم‌. نخست خلاصه‌اي از دو منظومه؛ يعني شاهنامه و خسرو و شيرين نظامي فراهم آورديم تا چهارچوب و طرح كلي داستان در دو منظومه پيش چشم خواننده باشد. سپس دو صورت اين‌داستان را با يك منبع تاريخي مقايسه كرده‌ايم تا معلوم شود كدام يك از سرايندگان به روايات تاريخي‌ پاي‌بندتر بوده‌اند. مسلماً اين مراجعه مي‌بايست به منبعي صورت گيرد كه قبل از اين دو منظومه به رشته تحرير در آمده‌ باشد؛ چرا كه احتمال اينكه تاريخ‌هاي بعدي خود تحت تأثير يكي از اين دو منظومه باشند، كم نيست‌. در ضمن ممكن ‌است در طول زمان شاخ و برگ‌‌‌هايي به اين داستان افزوده و وارد تاريخ شود. براي اين كار تاريخ طبري را انتخاب كرديم كه از همه منابع قديمي‌تر است و خلاصه‌اي هم از روايت تاريخ طبري فراهم كرديم تا دو خلاصه قبلي را با اين يكي محك بزنيم‌. مواردي نيز بود كه در شاهنامه يا خسرو و شيرين يا هر دو ذكر شده بود، ولي‌در تاريخ طبري نبود. در چنين مواردي نيز به كتاب‌هاي مجمل التواريخ و تاريخ ثعالبي مراجعه كرديم كه حداقل قبل از نظامي تأليف يافته‌اند. http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10187

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-10302320041221Phonotactics and repetition in Khaghani’s poem واج آرايي و تكرار در شعر خاقاني110faحسن شاهی‌پورسعيد حسام‌پور دانشگاه شیراز2015921This essay is an attempt to study the literature devices in Khaghani’s Divan which are used widely and repetition of the morpheme is its major constructive element. At first, the issue which is put on the sharp focus is that all the issues regarded as literature devices are in deed some kinds of artistic repetition or phonetics because their common aspect is only the repetition of the voice used by the poets widely, with especial skills. In the distribution and repetition order, the poet repeats the morphemes freely when he / she sees it appropriate in any part of the poetry but, the voices are repeated based on the specified order in any parts of the poets in homophony, inversion, derivation, epanalepsis etc… .In homophony, for example, the voices are repeated in parallel words. In derivation or inversion the voices are interchanged. In epanalepsis, the specified voices are used in especial places as the particular words. Khaghani, with his skillfulness in language and words, have use all the styles and skills in order to create the meaning and apparent arrangement widely and skillfully. It should be said that the coordination of most of these methods and total structure in considerable. The internal and figurative music can boost it. اين جستار بر آن است آن گروه از آرايه‌هاي ادبي در ديوان خاقاني را كه هم بسيار پركاربرد و هم عناصر اصلي سازنده‌ آنها بر تكرار واك‌ها استوار است، واكاوي و بررسي كند. در آغاز مقاله بر اين نكته تأكيد شده است كه تمامي آنچه را كه آرايه‌هاي لفظي خوانده مي‌شود، در حقيقت گونه‌هايي از تكرارهاي هنري يا واج‌آرايي است. زيرا وجه مشترك همه‌ آنها چيزي جز تكرار واك ها نيست كه شاعران با شگردهاي ويژه‌اي آنها را در گونه‌هاي بسيار متنوع به كار برده‌اند. در آرايه‌هاي «توزيع و تكرار» شاعر واك‌ها را با آزادي كامل در هر كجاي مصرع و بيت كه بخواهد تكرار مي‌كند. اما در جناس‌ها، قلب، اشتقاق، تصدير، تسميط و... واك‌ها را با قانونمندي ويژه‌اي به گونه‌هاي خاص يا در جاهاي ويژه‌اي از مصرع و بيت به كار مي‌برد. براي نمونه در جناس، واك‌ها در واژه‌هاي قرينه تكرار مي‌شوند، در اشتقاق و باژگونگي يا قلب با جابه‌جايي به كار مي‌روند، در تصدير به صورت واژه‌هايي در جاهاي خاصي از ابيات تكرار مي‌شوند و در تسميط واك هاي خاص در جاهايي ويژه به صورت واژه‌هايي خاص به كار مي‌روند. خاقاني با چيرگي شگفت‌انگيزي كه بر حوزة زبان و واژگان دارد، به شيوه‌اي بسيار هنرمندانه و با بسامد بالا از همه‌ شيوه‌ها و شگردهاي تكرار، براي آفرينش مضامين و آرايش مظاهر سخن خويش بهره برده است و گفتني است كه هماهنگي بسياري از اين شيوه‌ها با بافت كلي فضاي عاطفي بيت، در خور توجه است و هرچه بيشتر موسيقي دروني و معنوي آن را تقويت مي‌كند.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10188