مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش زبان و ادبیات فارسی 1735-1030 16 51 2019 12 7 Analysis of "Adib Saber’s Murder" based on historical reports and documentation of his poems تحلیل و بررسی «قتل ادیب صابر» با تکیه بر گزارش‌های تاریخی و مستندات سروده‌های او 97 122 fa علی محمدی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان مریم حسینی دانشگاه الزهرا انتصار پرستگاری دانشگاه الزهرا 2018 6 20 The earliest accounts, historical and literary books that have spoken of poets and incidents of the period of Sanjar and Atsez Khwarazm-Shah and have been reminiscent of Adib Saber Termazi are mostly unanimous with the statement that Atsez, the second king of Khwarazm, has sunk this great poet in Jaihoon (Amu Darya) river. Some contemporary researchers have hesitated to report the murder because he mentions aging in his poetry. The only reason for this skepticism is the poet's remarks about his old age in his poems and that reflects the fact that Saber was not murdered either by Khwarazm-Shah, or if he was, at least not in his youth and during the time he served the royal court. While, if anyone has read exactly or completely all of this great poet's body of works, there are signs of his old age telling us that Saber was not killed by Atsez Khwarazm-Shah and most likely died of natural causes in his old years. This article, based on the documented statements existed in Saber’s poems, and a brief look at the days of Adib Saber, i.e. the Seljuk period, and his patrons, proves the hypothesis that the issue of Adib Saber’s murder by Atsez Khwarazm-Shah is a historical misunderstanding. کهن‌ترین‌تذکره‌ها، جنگ‌ها و تاریخ‌هایی که از شاعران و حادثه‌های روزگار سنجر و اتسز خوارزمشاه سخن به میان آورده و یادی از ادیب ‌صابر ترمذی کرده‌اند، بیشتر در این سخن هم‌نظرند که اتسز، دومین پادشاه خوارزم، این شاعر بزرگ را به سبب سخن‌چینی و جاسوسی در رودخانه جیحون غرق‌ کرده‌ است. برخی از صابرپژوهان معاصر، تنها به سبب اینکه او در شعرش از پیری سخن ‌گفته‌، در ‌گزارش قتل، تردید روا داشته‌‌اند. تنها سبب در این تردید، به سخنان شاعر در قصیده‌ها و قطعه‌هایش بازمی‌گردد که او از دوران کهولت و پیری سخن ‌گفته و این نکته بیانگر این واقعیت است که صابر یا به دست خوارزمشاه به قتل نرسیده، یا اگر رسیده، دست کم در دوران جوانی و فعالیت‌های اداری و دیوانی نبوده است. در حالی که اگر کسی به طور دقیق و یا به طور کامل همه سروده‌های این شاعر بزرگ را خوانده‌ باشد، نشانه‌‌هایی ورای نشانه پیری وجود ‌دارد که به ما می‌گوید که صابر به دست اتسز خوارزمشاه کشته ‌نشده و به احتمال بسیار به مرگ طبیعی و در سال‌های کهولت و پیری مرده است. این مقاله با نگاهی گذرا به روزگار ادیب صابر، سلجوقیان و ممدوحان او، با توجه به گزاره‌های مستندی که در سروده‌های او به گونه‌ای شفاف آمده، این فرض را به اثبات می‌رساند که مسئله کشته ‌شدن ادیب صابر به دست اتسز خوارزمشاه، یک سوء تفاهم تاریخی بوده که از زبانی به زبان دیگر شیوع یافته و برای برخی از صابرپژوهان، چنان ‌مرگی مسلم پنداشته ‌شده است. http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10971