مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103024802026926The meaning of alien in the scale of artificial intelligence (Analysis of Saeb by intelligent bots ChatGPT, Gemini, Grok3 and DeepSick)معنای بیگانه در ترازوی هوش مصنوعی (تحلیل¬ بیتی از صائب توسط ربات¬های هوشمند چت¬جی¬پی¬تی، جِمنای، گروک 3 و دیپ¬سیک)faمصطفیمیردار رضاییاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده¬ی ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران00000001746375552025527<p>The confrontation with the Indian style began earnestly during the Revival Movement and continued thereafter. One of the reasons for this opposition was the inability of poets to compose poetry in the new manner and the failure of researchers to analyze the unfamiliar meanings, subtle themes, and far-fetched imagery. Artificial intelligence, which has rapidly advanced across various fields of knowledge and technology, sometimes demonstrating capabilities beyond human ability—can it analyze the literary and conceptual aspects of Indian-style poetry, which some researchers have deemed nonsensical and meaningless? This essay, using a descriptive-experimental approach, attempts to examine a verse by Sa'ib Tabrizi, which has been presented in sources as an example of weak, trivial, and meaningless poetry, through four intelligent chatbots: ChatGPT, Gemini, Grok 3, and Deepseek. The goal is to measure the capability of artificial intelligence in analyzing Indian-style poetry and its literary dimensions. The results of this study show that all four chatbots were able to understand and analyze Sa'ib's poetry, unraveling the intricate network of connections and relationships between the components of the verse. This means that, on the scale of artificial intelligence, Indian-style poetry is not merely meaningless fantasies, unnecessary subtleties, or weak and trivial compositions. Instead, it reveals the vast scale of the poets' refined imagination and new dimensions of their poetry.</p><p>ستیز با سبک هندی به­صورت جدی از زمان نهضت بازگشت آغاز و سپس ادامه­دار شد. یکی از سبب­های این ضدیت، ناتوانی شاعران در سرایش شعرهایی به سیاق طرز تازه و نیز عجز پژوهشگران از تحلیل معنای بیگانه، مضامین باریک و خیال دور بود. هوش مصنوعی که با سرعتی خیره­کننده توانسته حوزه­های مختلف معرفتی و فناوری را درنوردد و گاه توانایی­هایی فراتر از توانمندی انسان از خود نشان بدهد، آیا توان تحلیل ادبی و مفهومی شعر سبک هندی، که نزد برخی پژوهشگران به مهمل و بی­معنا بودن معروف­اند، را دارد؟ این جستار با شیوه­ی توصیفی ـ تجربی می­کوشد تا بیتی از صائب تبریزی که در منابع به­عنوان نمونه­ای از اشعار سست، مبتذل و بی­معنا ارائه شده­است را به­سیله­ی چهار ربات­­ هوشمند «چت­جی­پی­تی»، «جِمنای»، «گروک 3» و «دیپ­سیک» بررسی کند تا مقیاس توانایی هوش مصنوعی را در واکاوی شعر سبک هندی و تحلیل اضلاع ادبی آن محک بزند. نتایج این پژوهش نشان می­دهد که هر چهار ربات مزبور از پسِ فهم و تحلیل شعر صائب برآمده و توانسته­اند شبکه­ی درهم­پیچیده­ی پیوندها و روابط ترکیبی اجزای کلام را تحلیل کنند. این یعنی در ترازوی هوش مصنوعی، شعر سبک هندی نه­تنها خیال­بافی­های بدون معنی، و نازک­کاری­های بی­مورد و سست و مبتذل نیست، بلکه مقیاس وسیع قدرت تخیل باریک شاعران آن سبک و نیز ابعاد و اضلاع جدیدی از شعرهای آنان نیز آشکار خواهد شد.</p>http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/50405مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103024802026926Classification and Analysis of the motif of Obstacles to the Reunion of Lovers in Persianطبقهبندی و تحلیل بنمایۀ «موانع وصال عشاق» در منظومههای عاشقانۀ فارسیfa سیده اعظم حسینیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، مشهد، ایران000900029789401202569<p style="text-align: left;">Persian love poems, as a lyrical subgenre, have their own specific motifs. These motifs form the narrative structure of the poems and are only seen in texts of this type. Analyzing these texts based on their motifs is a way to better and more accurately understand them. One of these motifs is “obstacles to lovers’ reunion.” In this article, the author intends to explain how the motif of obstacles to lovers’ reunion has been classified and developed, and what influence it has received from the myth, literature, and culture of different societies. For this purpose, he has extracted data from several love poems and analyzed and described them. The method of work in this article is to describe and analyze the content of the text and has also tried to benefit from the achievements of structuralist theories. The results show that the motif of obstacles to union is seen in all poetic systems and has smaller types and subtypes. Its evolution shows that most of the subtypes of this motif began in mythology and this evolution continued until later periods. This motif has been influenced by various societies and cultures, in accordance with the lineage of the lovers.</p><p>منظومه‌های عاشقانۀ فارسی به‌عنوان زیر‌ژانر غنایی، بن‌مایه‌های مخصوص‌ به خود دارند. این بن‌مایه‌ها، ساختار روایی منظومه‌ها را تشکیل می‌دهند و تنها در متونی دیده می‌شوند که از این ‌دست هستند. تجزیۀ این متون بر اساس بن‌مایه‎هایشان، راهی برای شناخت بهتر و دقیق‌تر آن‌هاست. یکی از این بن‌مایه‌ها، «موانع وصال عشاق» است. نویسنده در این گفتار قصد دارد بیان کند بن‌مایه‌ موانع وصال عشاق چه طبقه‌بندی و سیر تحولی داشته‌ و از اسطوره، ادبیات و فرهنگ جوامع مختلف، چه تأثیری پذیرفته‌است. برای این منظور، داده‌های چند منظومۀ عاشقانه را استخراج کرده و به تحلیل و توصیف آن‌‌ها پرداخته است. روش کار در این مقاله، توصیف و تحلیل محتوای متن است و کوشیده‌ از دستاورد نظریه‌های ساختار‌گرایان نیز بهره بگیرد. نتایج نشان می‌دهد، بن‌مایه‌ موانع وصال، در تمام منظومه‌ها دیده می‌شود و گونه‌ها و زیر‌گونه‌های کوچک‌تری دارد. سیر تحول آن‌ نشان می‌دهد بیشتر زیرگونه‌های این بن‌مایه، از اساطیر آغاز شده و این تحول، تا دوره‌های بعد ادامه یافته است. این بن‌مایه‌ متناسب با تبار عشاق، از جوامع و فرهنگ‌های گوناگون تأثیر پذیرفته‌است.</p>http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/50591مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103024802026926Reflection of Historical Metatext in Contemporary Alawi Perspectives (Case Study of Poets' Work Collections in the Astana of the Prophet's (Amir al-Mu'minin))بازتاب فرامتن تاریخی در مناقب علوی معاصر (مطالعة موردی کارنامة شاعران در آستانة ولایت امیرالمومنین(ع))faفاطمهمحجوبدانشآموختة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبيات، دانشگاه الزهرا، تهران، ايرانسپیدهیگانهاستادیار گروه زبان و ادبيات فارسي، دانشکده ادبيات، دانشگاه الزهرا، تهران، ايران0000000339403133هدیهتقویدانشیار گروه تاريخ، دانشکده ادبيات، دانشگاه الزهرا، تهران، ايران0000-0001-9242-45292025627<p>Metatext refers to all elements outside a text that influence its formation.Historical metatexts derive from the corpus of history and encompass historical events that shape literary creation.Alavid manāqib (panegyrics) are a subgenre of devotional poetry, and one of their stylistic features is the frequent use of Islamic historical events through allusion, adaptation, and other literary techniques.This study examines the use of historical metatexts in contemporary Alavid manāqib through the lens of the poetry anthology The Poets' Work Collections in the Astana of the Prophet's (Amir al-Mu'minin)). The central research question is:To what extent do contemporary poets utilize historical events in composing Alavid manāqib. An analysis of the poems reveals that most contemporary poets employ historical metatexts in their compositions.These references align with authentic historical sources, with the most frequent being the martyrdom of Imam ʿAlī , followed—with a noticeable statistical gap—by events such as his battles, his marriage to Fāṭima and the event of Ghadīr Khumm.The least referenced are his birth in the Kaʿba and his upbringing by the Prophet Muḥammad.Key findings include the dominance of general historical narratives over detailed depictions,repetition of known themes, lack of innovation, and insufficient exploration of lesser-known historical dimensions. The overwhelming focus on the martyrdom of ʿAlli and the relative neglect of his conduct and character suggest a tendency among poets to emphasize emotional aspects of panegyric poetry, often at the expense of its deeper objective—namely,the transmission of profound human values through the portrayal of the praised figure.</p><p>فرامتن عبارت است از آنچه بیرون متن است و بر متن تأثیر دارد؛ فرامتن تاریخی نیز، برآمده از بدنة تاریخ و شامل رویدادهای تاریخی است که در آفرینش ادبی تأثیرگذار است. مناقب علوی از زیرجریان‌های شعر آیینی است که یکی از ویژگی‌های سبکی آن تأثیرپذیری از رویدادهای تاریخ اسلام است که به صورت تلمیح و اقتباس و... نمایان می‌شود. در این پژوهش به بررسی مناقب علوی معاصر در مجموعه شعر <em>کارنامة شاعران در آستانة ولایت امیرالمؤمنین</em> (5 مجلد) از منظر بازتاب فرامتن‌های تاریخی پرداخته شد. پرسش اصلی پژوهش این است که شاعران معاصر تا چه اندازه از رویدادهای تاریخی در منقبت‌سرایی علوی بهره برده‌اند و کمیت و کیفیت آن چگونه است. با بررسی آثار شاعران معاصر این نتیجه حاصل شد که اغلب شاعران معاصر در مناقب علوی از فرامتن تاریخی در سروده‌های خویش استفاده کرده‌اند که همگی آن‌ها منطبق با منابع تاریخی است و بیش‌ترین بسامد تعلق دارد به شهادت علی (ع) و با فاصلة آماری قابل‌توجه جنگ‌های علی (ع)، ازدواج علی (ع) با فاطمه(س) و غدیر خم و کم‌ترین بسامدها مربوط به میلاد ایشان در کعبه و تربیت یافتن توسط پیامبر اکرم (ص) می‌شود. تبیین کلیات رویدادها و مغفول ماندن جزئیات، تکراری بودن مطالب، عدم‌نوآوری و طرح مضامین نو از زوایای تاریخ از ویژگی‌های عمدة سروده‌ها ارزیابی شد و تمرکز بر فرامتن شهادت علی (ع) و بسامد اندک سیرة ایشان نشانة تأکید شاعران بر بعد احساسی سروده‌ها و غفلت از دیگر اهداف منقبت‌سرایی قلمداد می‌شود که همانا انتقال مفاهیم والای انسانی به مخاطب از راه توصیف ممدوح است.</p>http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/50680مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103024802026926Ibn ʿArabī’s Spiritual Journeys in the Novel al-Mawt al-Ṣaghīr: A Reading Based on the Twelve Archetypesسفرهای عرفانیِ ابن عربی در رمان "گاه ناچیزی مرگ": خوانشی بر مبنای دوازده کهنالگوfaمحمدرضا موحدیدانشيار گروه زبان و ادبيات فارسي دانشگاه قم0000000167066950عاطفه صالح دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم.قم.ایران0009-0001-2483-2923202594<p style="text-align: left;">The novel al-Mawt al-Ṣaghīr by the Saudi writer and Booker Prize laureate Mohammed Hasan Alwan offers an innovative reimagining of the life and mystical journey of Ibn ʿArabī through a first-person narrative and literary structure. Dividing Ibn ʿArabī’s life into twelve journeys, the novel simultaneously adheres to the traditional framework of Sufi path-seeking while portraying the inner stages of his spiritual, psychological, and intellectual transformations. This article examines these twelve journeys through the lens of Carol Pearson’s theory of the hero’s archetypal journey. The findings reveal that the hero’s journey is not only successfully reconstructed in the novel but also that the sequence of Ibn ʿArabī’s inner transformations aligns with Pearson’s twelve archetypes. These archetypes, from the “Innocent” to the “Ruler,” manifest in the narrative as stages of Ibn ʿArabī’s inner quest toward the doctrine of waḥdat al-wujūd (Unity of Being), the discovery of truth, and the flourishing of the self. The deep interweaving of mystical and mythological elements in the narrative grants Ibn ʿArabī an archetypal and mythical aura, prompting the contemporary reader to reconsider the meaning of the hero, the spiritual journey, and character transformation within the framework of Islamic mysticism</p><p>رمان الموت الصغیر نوشتۀ محمدحسن علوان، نویسندۀ سعودی وبرندۀ جایزۀ بوکر عربی، بازخوانیِ نوآورانه‌ای از زندگی و سیر و سلوک عرفانی ابن عربی در قالب روایت اول‌شخص و ساختار داستانی است. این رمان عربی با تقسیم زندگی ابن عربی به دوازده سفر، از یک‌سو به ساختار سنّتی سلوک عارفان پایبند مانده، و از سوی دیگر، با طرح مراحل درونی این سفرها، به بازنمایی تحولات روحی، روانی و معرفتی او می‌پردازد. هدف این مقاله، بررسی این سفرهای دوازده‌گانه با تکیه بر نظریۀ کهن‌الگوهای سفر قهرمان از دیدگاه کارول پیرسون است. بر اساس یافته‌های پژوهش، الگوی سفر قهرمان در این رمان نه‌تنها به‌خوبی بازآفرینی شده، بلکه ترتیب دگرگونی‌های درونی شخصیت نیز با ترتیب کهن‌الگوهای پیرسون همخوانی دارد. دوازده کهن‌الگوی اصلی از «معصوم» تا «حاکم»، در امتداد این روایت، تجلی سفر درونی ابن عربی به سوی وحدت وجود، کشف حقیقت و شکوفایی خویشتن‌اند. پیوند عمیق میان عناصر عرفانی و اسطوره‌ای در روایت، به شخصیت ابن عربی جلوه‌ای اسطوره‌وار بخشیده که مخاطب معاصر را به تأملی دوباره در مفهوم قهرمان، سفر روحانی و تحول شخصیت در بستر عرفان اسلامی وا می دارد .</p>http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/51360مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103024802026926Pathology of Applying Propp’s Theory in Iranian Researchآسیبشناسی کاربست نظریۀ پراپ در پژوهشهای ایرانیfaمریمسامعیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان000900025363005Xعلیرضا فولادیدانشگاه کاشان2025113<p>The theory of morphology of folktales, introduced by Vladimir Propp in his classic work Morphology of the Folktale (1928), marks a turning point in narrative studies. Through a detailed analysis of Russian fairy tales, Propp demonstrated that narratives follow a recurrent structural pattern composed of thirty-one narrative functions. Since its publication, this theory has inspired numerous scholars in comparative literature, folklore studies, and narratology. In Iran, researchers over the past decades have applied Propp’s model to the structural analysis of Persian narratives—ranging from epic and mystical texts to folk tales. However, a review of Persian scholarship reveals that Propp’s theory has often been employed in a superficial and mechanical manner, lacking a deep understanding of its theoretical and methodological foundations. This article aims to critically examine the methodological shortcomings in the application of Propp’s model within Iranian research and to propose a revised framework for a more precise and context-aware utilization of his theory in Persian literary studies. The findings indicate that Iranian applications of Propp’s morphology are largely formalistic and comparative, undertaken without sufficient attention to the theory’s inherent limitations and cultural premises. The study suggests that instead of mechanically imposing Propp’s thirty-one functions on diverse texts, scholars should employ his analytical approach as a tool for discovering indigenous narrative structures, thereby reinterpreting and expanding Propp’s theory within the cultural context of Iran.</p><p>نظریۀ ریخت‌شناسی افسانه‌ها که ولادیمیر پراپ در اثر کلاسیک خود با عنوان <em>مارفالوژی یا ریخت‌شناسی قصه‌های پریان</em> (1928) مطرح کرد، نقطه‌عطفی در مطالعات روایت‌شناسی محسوب می‌شود. پراپ با تحلیل دقیق ساختار افسانه‌های روسی نشان داد که روایت‌ها از الگوی تکرارشونده‌ای با ۳۱ کنش روایی تبعیت می‌کنند. از آن پس، این نظریه الهام‌بخش پژوهشگران بسیاری در مطالعات تطبیقی، فولکلور و روایت‌شناسی شد. در ایران نیز از دهه‌های گذشته تا امروز، پژوهشگران متعددی با تکیه بر نظریۀ پراپ به تحلیل ساختاری روایت‌های فارسی، از متون حماسی و عرفانی تا قصه‌های عامیانه، پرداخته‌اند. ریخت‌شناسی پراپ نقطۀ حرکتی مفید برای بررسی‌های است که کوشش آنها شناخت تیپ‌ها یا نوع‌های محلی است. بااین‌حال، بررسی پژوهش‌های فارسی نشان می‌دهد که در بسیاری موارد، نظریۀ پراپ به‌صورت سطحی، مکانیکی و بدون درک مبانی نظری یا روش‌شناختی آن به‌کار رفته است. مقالة حاضر با هدف بررسی آسیب‌های موجود در کاربست نظریۀ پراپ در فضای پژوهشی ایران کوشیده است ضمن تحلیل انتقادی این رویه‌ها، چارچوبی اصلاحی برای بهره‌گیری دقیق‌تر از نظریۀ پراپ در مطالعات ادبیات فارسی پیشنهاد کند و در نهایت برای این منظور نتیجه گرفته است که کاربرد نظریۀ پراپ در مطالعات ایرانی غالباً سطحی و تطبیقی بوده و بدون توجه به محدودیت‌ها و زمینه‌های نظری آن صورت گرفته است و پیشنهاد می‌شود به‌جای انطباق صرف الگوی پراپ با متون گوناگون، از روش تحلیلی او برای کشف ساختارهای بومی و تازه در روایت‌های ایرانی بهره گرفته شود تا این نظریه در بستر فرهنگی ایران مورد بازخوانی قرار گیرد و گسترش یابد.</p>http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/51989مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103024802026926A study of the process of integrating modern literary schools in Iranian fiction (From the Constitutional Revolution to 1978)بررسی فرایندِ تلفیق مکاتب ادبی مدرن در ادبیات داستانی ایران (از مشروطه تا 1357)faطاهرهکوچکیان استادیار ادبيات و علوم انساني دانشگاه پیام نور20251121<p>One of the manifestations of intertextual and interdiscursive dialogues in the Constitutional and post-Constitutional periods is the influence of literature on modern literary and intellectual schools that encountered new readings in Iran and often emerged with reductionist approaches in combination with each other. This research, using an analytical-review method, has examined the process of combining literary schools in three periods from the Constitutional period to 1911, from 1911 to 1941, and from 1941 to 1978. The results of the research showed that the combination of modern literary schools in Iranian fiction has been visible since the Constitutional period. The extent and manner of combination do not have the same trend and are more and more diverse in the third period (1978-1978). Combinations of two or more schools were seen. Realism is the most frequent literary school in the combination of modern scholastic approaches in the three periods in question. Combination is not only in the literary field. This fusion, despite its sometimes hasty and incoherent structure, form, and meaning, is not a mere imitation, but rather an innovative and trend-setting arrangement that provides the necessary flexibility to adapt literature to the new global order and transcend some of the frameworks of traditional literature. This fusion can also be seen from another perspective as a manifestation of unfinished modernity in Iran and an external reflection of internal contradictions in the country's intellectual, cultural, political, and social structure.</p><p>یکی از نمودهای گفتگوهایِ بینامتنی و بیناگفتمانی در دوره مشروطه و پسامشروطه، تأثیرپذیری ادبیات از مکتب‌های ادبی و فکریِ مدرن است که در ایران با خوانش‌های تازه مواجه شدند و اغلب با رویکردهایِ تقلیل‌گرایانه، در تلفیق با یکدیگر به ظهور رسیدند. این پژوهش با شیوه تحلیلی ـ مروری، فرآیندِ تلفیق مکاتب ادبی را در سه دوره از مشروطه تا 1300، از 1300 تا1320، از 1320 تا 1357 بررسی کرده است. نتایج پژوهش نشان‌ داد: تلفیقِ مکاتب ادبی مدرن در ادبیات داستانی ایران، از دوره مشروطه قابل مشاهده است. میزان و چگونگی تلفیق، روند یکسانی ندارند و در دوره سوّم (1357-1320) بیشتر و متنوع‌تر است. تلفیقِ دو و بیش از دو مکتب دیده شد. رئالیسم، پربسامدترین مکتب ادبی در تلفیقِ رویکردهای مکتبیِ مدرن در سه دوره مورد نظر است. تلفیق، فقط در ساحت ادبی نیست. این تلفیق گاه با وجود شتابزدگی و ناهماهنگی در ساختار، فرم و معنا، نه یک تقلید صرف، بلکه می‌تواند تمهیدی نوآورانه و جریان‌ساز به شمار‌آید که انعطافِ لازم را برای متناسب‌سازی ادبیات با نظمِ جدید جهانی و فراروی از برخی چارچوب‌های ادبیات سنتی فراهم کرد. این تلفیق را همچنین از بُعدی دیگر می‌توان نمود مدرنیته ناتمام در ایران و بازتاب بیرونیِ تضادهای درونی در ساختار فکری، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی کشور دانست که نشان‌دهنده زندگی پیچیده، چالش‌برانگیز و چندصداییِ دوران گذار و البته واکنشی به مدرنیته است.</p>http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/52155