مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103081820101221The Process of Changes in meaning of the Word ‘Adab’ With Focus on the First Three Centuries after Islamسير تطوّر واژة «ادب» «با تأکید بر سه قرن اول هجري»110faاسماعيل آذر 201596“Adab” in tradition of the pre-Islamic Arabic culture was a word for good manners and customs inherited through generations. Due to the importance of teaching and training, the term applied to all branches of knowledge, except divinities, but the word Ta’dib (teaching ‘Adab’/ good manners) was considered synonymous with teaching. So it went after Islam. Arabs’ contacts with other nations, especially during the first three centuries, caused the extension of the term’s significance so that it included all sciences, crafts, and sports. In this period, ‘Adab’ meant witty, innovative and subtle points. A learned witty person was referred to as ‘Adib’, i.e. a man of ‘Adab’. By the end of the third century, the term was commonly used for word study. In the fifth and sixth centuries it referred to inflection, syntax and rhetoric. Changes in connotations of the term ‘Adab’ was linked with the social history of nations. In Farsi language, it means courtesy and good manner; it also is a word for literature.«ادب» در عرف عرب جاهلي عادات و رسوم نيكو به شمار مي‌رفته كه چنين تفكري از ميراث گذشته به يادگار مانده است. از آنجايي كه تعليم و تربيت داراي اهميت بوده لذا كلمة ادب برای جامع معارف (به غير معارف ديني) مورد استفاده قرار می‌گرفته ولي لفظ تأديب و تعليم مترادف يكديگر به‌كار می‌رفته است. پس از اسلام معني ادب با همان مفاهيم قبلي متداول بوده است. آميزش عربها با اقوام ديگر خاصه در سه قرن اول هجري سبب مي‌شود تا حوزة معني ادب گسترش يافته و بر انواع علوم و فنون از جمله صنايع، ورزش‌ها و پيشه‌ها اطلاق گردد. نيز در سه قرن اول هجري «ادب» در معناي نكته‌هاي ظريف، بديع، لطيفه‌ها، نادره‌ها بكار مي‌رفته و كسي را كه با موارد ياد شده آشنا بوده، اديب مي‌خواندند. در اواخر قرن سوم به تدريج ادب در معني لغت، مصطلح مي‌شود. در قرن پنجم و ششم این واژه براي مفاهيم صرف و نحو و بيان متداول مي‌گردد. مفهوم دگرگوني‌هاي واژه ادب در طي قرون متمادي با سرگذشت اجتماعي اقوام همراه بوده است. در زبان فارسي هم بر اساس متون نظم و نثر اين واژه در معانی نزاکت، رفتار پسندیده و نیکو و نيز در معنی «علم ادب» از جمله صرف، نحو، لغت و... مورد توجه قرار گرفت.

http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10042

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103081820101221Unknown Works as Sources of Some Ideas In Kashf-ol-Mahjubمنابع ناآشناي کشف المحجوب هجویری110faایمان منسوب بصیری 201596Kashf-ol-Mahjub of Hujwiri is one of the most authoritative ancient sources of the mysticism in Persian literature. So it might be useful in searching for the unknown sources influential in forming Persian-Islamic mysticism, which have mostly been used by the author without mentioning them since during the translation movement, mainly from Greek into Arabic, the exact titles or authors of most translated works were ignored, and remained unknown for Muslim writers. This was because, traditionally, ancient authors rarely mentioned the source of their citation. This resulted in the fact that some considered the second author the true owner of the quotation. In this article, introducing the sources of some phrases used in this book, we have tried to show the common sources in forming Islamic and Christian mysticism and to investigate their traces in Kashf-ol-Mahjub. Clearly, it might be the case that association of ideas has developed common thoughts between these two cultures. It is hard to render every similar idea to adaptation, or a direct influence of one on the other.کشف المحجوب هجویری یکی از قدیم‌ترین و عمده‌ترین منابع عرفانی ادب پارسی است، از این رو می‌تواند در جستجوی مآخذی که در ایجاد عرفان ایرانی-اسلامی نقش داشته‌اند، موثر باشد. مآخذی که مؤلف‌ـ گاه بدون آنکه از نام و نشان اصلی آنها آگاه باشد‌ـ استفاده کرده است، یعنی کتبی که در نهضت ترجمه از زبان‌های گوناگون به ویژه یونانی به تازی در آمده‌اند و بعضاً نام صحیح اثر و مولف در نزد نویسندگان اسلامی ناشناخته بوده است. زيرا مطابق رسم قدما ایشان کمتر به ذکر نام منبع قول خود می‌پرداخته و اقوال منقول را به صورت عام در مطاوی گفتار خویش مندرج می‌ساخته‌اند و همین امر موجب شده که مؤلف را صاحب قول بدانند. در این مقاله سعی بر آن است که علاوه بر ذکر منابع برخی عبارات، از آبشخور‌های مشترکی که در شکل‌گیری عرفان اسلامی و مسیحی تأثیرگذار بوده‌اند، سخن به میان آید و تأثیر آن‌ها در کشف المحجوب بررسی شود. بدیهی است که در این طریق، توارد و تداعی معانی در ایجاد افکار مشترک مؤثر است و نمی‌توان هر شباهتی را قطعا حاکی از برداشت و اقتباس دانست.

http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10043

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103081820101221A Structural Survey of Kin Combat in the Poems of ‘Rostam-o-Sohrab’, ’Borzu Nameh’, ’Jahangir Nameh’بررسی ساختاری نبرد خویشاوندی در منظومه های «رستم و سهراب»، «برزونامه» و «جهانگیرنامه»110faاحمد خاتمیدانشگاه شهید بهشتیعلی جهانشاهی افشار201596Despite the existence of numerous works and hero-epics in Persian literature, it is noteworthy that they all have similar structures and consist of limited elements. Of course this is not a new subject. The structuralists like Levi Strauss, Vladimir Yakovlevich Propp, and Frazer, have already discussed it. The present article studies ‘kin combat’ in the poems of: ‘Rostam and Sohrab’,’Borzunameh’,’Jahangirnameh’, based on a structural approach. According to findings of the research, the common fixed elements of these works are as follows: accidental visit of the hero to a foreign land, his accidental meeting with a daughter in a foreign land , his marriage abroad, hero’s leaving his wife, giving her a token , birth of an extraordinary baby, child’s departure to his father’s land, assistance of the father’s enemies’ to him, deception, defeating father’s vanguard army by child, father being called by the king to fight the child, asking each other’s names, triple combats, child introducing himself to father.با وجود تعدد آثار و منظومه های حماسی- پهلوانی در ادب فارسی، نکته قابل توجه این است که عناصر معدودی شکل دهنده این آثار می باشند. البته این موضوع نکته تازه ای نیست و ساختارگرایانی چون استروس، فریزر، پراپ و ديگران نشان داده اند که در آثار مختلف، عناصر معدود و مشترکی وجود دارد. در این مقاله، نبرد خویشاوندی در سه منظومه «رستم و سهراب»، «برزونامه» و «جهانگیرنامه» با رویکرد ساختاری مورد بررسی قرار گرفت و عناصر ثابت و مشترک آنها تعیین گردید که عبارتند از: رفتن اتفاقی پهلوان به دیار بیگانه، ملاقات اتفاقی با دختری در سرزمین بیگانه، ازدواج برون مرزی، رفتن پهلوان و ترک همسر، دادن نشانی به همسر، تولد نوزاد خارق‌العاده، روانه شدن فرزند به سرزمین پدر، همراهی دشمن، نیرنگ، شکست طلایة سپاه پدر توسط فرزند، فراخوانده شدن پدر توسط پادشاه جهت مقابله با فرزند، نام پرسی، نبردهای سه‌گانه، معرفی فرزند به پدر.

http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10044

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103081820101221The Portraite of Hasank-e-Vazir In Literary and Historic Texts of Ghaznavid Eraسیمای حسنک وزیر در متون ادبی و تاریخی دورة غزنوی110faاسماعیل شفق دانشگاه بوعلی سینای همدانسمیرا جهان رمضان201596Hasank-e-Vazir is an eminent figure in Persian history and literature. In prose and poems of the Ghaznavids era, there can find referrences to him. He had a multifarious personality and was influential politically, socially and culturally. This Article studies different aspects of his social and political life. Hasanak’s position of ministry in the time of Mahmud Ghaznavi-his powerful supporter- resulted in removing many mamonit opprtunist from governmantal affairs. He was executed for being Ghermati because of the slanders from his courtier enemies and by explicit order of Abbassi caliph’s. He was a patriotic person in Ghaznavid era. When Iran was dominated by Turks, he tried to maintain Iranian culture, its national identity, and a kind of nationalism .They accused him of being Ghermati following his meeting Fattemi Caliph, and his insistance in protecting this identity. We must admit that he had a leaning toward this sect, since one of its goals was establishing Justic.حسنک وزیر، فرد شناخته شده‌ای در تاریخ و فرهنگ ایران است و در نظم و نثر دورة غزنوی اشاراتی از شعرا و نویسندگان دربارة او وجود دارد. وی شخصیّتی چند بُعدی داشت و از لحاظ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی فرد شاخصی محسوب می‌شد و منشأ خدمات بسیاری برای مردم بود. دراین مقاله ابعاد مختلف زندگی اجتماعی- سیاسی وی را بررسی مي‌کنیم. وزارت حسنک، در دورة محمود غزنوی که بزرگترین حامی وی بود، دست بسیاری از قدرت‌طلبان و سودجویان را از امور مملکت کوتاه کرد. او عاقبت با سعايت دشمنان درباری و با درخواست مستقیم خلیفة عباسی، به جرم قرمطی بودن اعدام شد. حسنک فردی میهن پرست بود و در زمان غزنویان و تسلط ترکان بر ایران درحفظ فرهنگ ایرانی و هویّت ملی و به نوعی شعوبی‌گری در ایران تلاش می‌کرد. در دفاع از همین هویّت و به دنبال آن ملاقات با خلیفة فاطمی بود که به وی تهمت قرمطی زدند و باید اذعان کرد که وی تمایلاتی به این مذهب داشت زیرا که يکی از اهدافش، برقراری عدالت بود.

http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10045

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103081820101221Analysis of Fictional Aspect of Mowlavi’s Quatrainتحلیل رباعيات مولوي از منظر داستاني110faیعقوب زارع ندیکی201596To Use the element of fiction in small forms like quatrain is very difficult. However, among 2000 quatrains attributed to Mowlavi, 200 ones are of fictional form. It seems that the poet’s use of such a form was in line with his attempt to make complex mystical concepts understood by his general audience. Analysis of fictional structure of the quatrains could help explore mysteries in these poems and tackle their difficulties. This may result in directing more attentions to those poems of Mowlavi that have already been less studied. The poet as an antagonist in the quatrains tries to give a linguistic form to the mystically indescribable scene of his meeting with the Beloved. Hence, the first person point of view is used in most quatrains. The quatrains are something between poems and traditional narrations. Their analysis seems difficult because of their surreal mood. The present research focuses on the elements of fiction, including point of view, plot, dialogue, setting, and character development. استفاده از عناصر و روایت داستانی در قالب‌های کوتاه شعری چون رباعی، بسیار مشکل است اما از میان دو هزار رباعی منسوب به مولانا، دویست رباعی (10%) دارای طرح داستانی است. به نظر می‌رسد دلیل اصلی استفاده از طرح داستانی، تلاش برای نزدیکتر کردن مفاهیم غامض عرفانی به ذهن مخاطب خاص يا عام است. تحلیل داستانی رباعیات، می‌تواند کمکي موثر در کشف اسرار و مشکلات این اشعار کند و باعث توجه بیشتر به این بخش از اشعار مولانا شود که کمتر مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. شاعر در مقام شخصیت منفی این رباعیات، سعی می‌کند واقعة دیدار با یار را که از دیدگاه عرفانی غیر قابل بیان است، به قیدگفتار و گزارش درآورد. به همین دلیل از زاویة ديد اول شخص مفرد در اغلب این رباعیات استفاده شده است و این رباعیات مرز میان شعر و حکایت سنتی هستند. تحلیل این رباعیات به دلیل فضای سورئالیستی حاکم بر آنها، بسیار مشکل است و در این تحقیق عناصر داستانی چون زاویة دید، طرح، گفتگو، شخصیت‌پردازی و فضا به صورت جداگانه، تحلیل و بررسی می‌شود.

http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10046

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103081820101221Aesthetic Functions of Predisposition of Verb In Sa’di’s Sonnetsکارکردهای زیبایی‌شناسی پیش آیی فعل در غزل سعدی110faسوسن جبریعضو هيأت علمي گروه زبان و ادبيات فارسي، دانشكدۀ ادبيات و علوم انساني،پرند فیاض‌منشدانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه201596Syntactic structures somehow reflect our perception of outer and inner facts, and express the relations established by our minds among the things and concepts in terms of linguistic forms. Such a process is unconscious. Poets, however, employ the syntactic patterns to some degree consciously so that they would effectively express their thoughts and emotions. Predisposition of verb is a defamiliarized syntactic pattern whose functions here have been studied in Sa’di’s sonnets. Structure functions of this pattern are to create forceful musical effects, keeping sentences length short, extendibility, completing the meaning, and structural cohesion. Predisposition of verb has also semantic functions including meaning extension, emphasis, magnification, minimization, generalizing palace and time, brevity, interpretability, suspension and expectance, prominence of descriptions, movement and dynamism, emotional incitement, creating images and pleasure, semantic cohesion. Thus, predisposition of verb is considered as one of the reasons for the beauty of Sa’di’s sonnets which along his skillful use of other linguistic techniques make readers share in poet’s thought and emotions.ساختارهای نحوی به نوعی منعکس کنندة ادراک و دریافت ما از واقعیت‌های بیرونی و درونی و بیان کنندة مجموعه روابطی هستند که ذهن در قالب زبان، میان پدیده‌ها ایجاد می‌کند. شکل‌گیری ساختارهای نحوی بر اساس نظام اندیشه و تفکر ما و کاملاً غریزی و ناآگاه است؛ اما شاعر تا حدودی آگاهانه با استفاده از الگوهای نحوی، اندیشه و عاطفه خود را زیباتر و رساتر بیان می‌کند. یکی از این الگوها آن است که فعل بر برخی ارکان جمله پیشی می‌گیرد. موضوع مقاله حاضر بررسی کارکردهای این نوع ساخت نحوی در غزل سعدی است. نقد و تحلیل متن شاهکارها از این بُعد، می‌تواند زمینه ساز خلاقیت‌های ادبی شود. کارکردهای این گونه از آشنایی‌زدایی نحوی عبارت است از: کارکردهای ساختاری چون خلق موسیقی قوی‌تر، حفظ حس کوتاهی جمله، گسترش‌پذیری، استقلال رکن در عین داشتن پیوند‌های نحوی و تکمیل معنا و انسجام ساختاری و کارکردهای معنایی چون افزایش معنا؛ تأکید، بزرگ‌نمایی و کوچک‌نمایی، بیان کلیت و تعمیم معنا، بیان کلی زمان و مکان، خلق ایجاز، توان تفسیرپذیری، تعلیق و انتظار، برجستگی توصیفات، حرکت و پویایی، انگیزش عاطفی، خیال‌انگیزی، ایجاد لذت و انسجام معنایی. بنابراین پیش‌آیی فعل، یکی از اسرار زیبایی غزل سعدی است که در کنار دیگر شگردهای زبانی به شیوه‌ای حیرت انگیز، خواننده را در اندیشه و عاطفه شاعر سهیم می‌گرداند.

http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10047

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103081820101221Contrastive Analysis of the Two Narratives of “Anahid” and “Kermanian Princess”مقايسه تحليلي دو حکايت آناهيد و شاهزاده کرماني در ادبيات ارمني و فارسي110faجمشيد مظاهريآرمان ماناسريان201596The Iranian and the Armenian are two nations of rich folkloric heritage, which reminder of the rise and fall of their history. The objective of the present article is to introduce the features of form and content of “Anahid” and “Kermanian Princess”. Their contrast shows that the two nations’ common grounds and motives was the main factor in their development. Clearly, one of these societies might have been the origin of the narratives. The research method is library based. Our main references for analysis of “Kermanian Princess” and “Anahid” were “Jame’-ol-Hekayat”, a manuscript of the late 10th H. and early 11th H., and the famous book of “Armanian National Narratives” by the well-known Armenian folklorist, Qazares Aqayan, respectively. In the present research, we have studied the content, structural, and folkloric features of narratives based on Vladimir Propps theory, cited in his “The Theory and History of Folklore”. ايرانيان و ارامنه ملت‌هايي با ميراث فولکلوريک غني و پرباري هستند که يادگار تاريخ پرفراز و نشيب اين دو ملت است. هدف اين نوشتار، معرفي ويژگي‌هاي محتوايي و ساختاري حکايات «آناهيد» و «شاهزاده کرماني» و بررسي مشابهت‌هاي آنهاست. مقايسه اين دو حکايت نشان مي‌دهد که انگيزه‌هاي مشترک اين دو ملت، عامل اصلي شکل‌گيري و تکامل اين حکايات بوده است. البته گاه ممکن است خاستگاه اين حکايات يکي از دو جامعه ايراني و ارمني باشد و جامعه ديگر آن را به عاريت گرفته باشد. روش تحقیق در این پژوهش، توصيفي‌ـ تحليلي و با اتکا بر متون ادبی مورد نظر بوده است. منبع اصلی اين پژوهش در مقایسه و تحلیل حکایت شاهزاده کرمانی نسخه‌ای است خطی موسوم به «جامع‌الحکایات» که احتمالاً مربوط به اواخر قرن 10 و اوایل قرن 11 هجری و منبع حکایت آناهید، کتاب معروف «حکایت‌های ملی ارمنی» قازارس آقایان شاعر، نویسنده و فولکلور شناس معروف ارمنی است. این پژوهش به بررسی ویژگی‌های فولکلوریک، محتوایی و ساختاری حکایت‌ها مي‌پردازد و اساس کار نظریه فولکلور شناس معروف روسی ولادیمیر پراپ در کتاب «نظریه و تاریخ فولکلور» است.

http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10048

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103081820101221Analyses of Definitions of Parodyتحليل تعاريف نقیضه110faمحمدرضا صدريان 201596‘Naqizeh’ (parody) in Old Persian literature was both in serious and humorous forms, and it was not confined to poetry, but has been used in prose, as well. The closest term in English to ‘Naqizeh’ is parody. Parody has different forms; however, such diversity is not suggestive of lacking a thorough agreement on the genre. Based on Bakhtin’s theory of Dialogue, and Genette’s and Barthes’s views, the present article provides a definition of parody in English literature covering most cases. Accordingly, parody can be defined as a deliberate imitation or transformation of a socio-cultural product (including literary and non-literary texts, and discourse in its Bakhtinian broad sense) so that it will recreate its original subject in a playful, not necessarily ironic way.نقضیه و نقیضه‌گوئی از دیرباز در ادبیات کهن فارسی به دو صورت جدّ و هزل وجود داشته است. نقیضه‌گویی در ادب فارسی به نظم محدود نبوده و در نثر هم استفاده می‌شده است. در ادبیات انگلیسی‌ نزدیک‌ترین واژه به نقیضه، پارودی می‌باشد. پارودی در ادبیات اروپا‍‍‍ به شکلهای مختلف استفاده شده ولی‌ تعاریف متفاوت معاصر آن، بیانگر نبود تعریفی مورد قبول همگان از این نوع ادبی‌ است. با تاکید بر نظریه گفتگویی باختین و با توجه به دیدگاه‌های ژنت و بارت، این مقاله تعریفی‌ دیگر از پارودی در ادبیات انگلیس ارائه می‌کند که می‌تواند مثالهای بیشتری از استفاده آن را در بر بگیرد. بر این اساس می‌توان پارودی را چنین تعریف کرد: پارودي تقليد يا تغيير شكل عامدانة محصولي فرهنگي-اجتماعي (شامل انواع متون ادبی و غير ادبی و گفتار در معنای بسيار گستردة باختينی آن) است كه با ديدگاهي دست كم سرگرم كننده، نه لزوماً تمسخرآميز، موضوع اصلي خود را باز آفرينی مي‌کند.

http://literature.ihss.ac.ir/en/Article/Download/10049