مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103014412020121Morphology of the story of Solomon (pbuh) in Tarjomeh-ye Tafsir –e –Tabariتحلیل ریخت‌شناختی قصّة سلیمان(ع) در ترجمة تفسیر طبری110faمرتضی حیدریاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور 201781In this research the story of Solomon (pbuh), one of the well-known religious stories in the world that has also been narrated in Tarjomeh-ye Tafsir-e-Tabari (Persian translation of Tabari’s commentary of Quran) is analyzed and evaluated based on Propp’s morphology of the Folktale. The number of characters and their functions in this story are in accordance with the framework and notes of Propp’s model, and all of the three movements of the story have displayed the patterns suggested as the first of the sextet movement patterns of this model. Since Propp’s theory has been organized by studying the structures of the Russian fairy tales and pays less attention to cumulative embellishments in the tales, it is proved to be useful in studying Quranic stories. The events happened in Solomon (pbuh) story, are too similar to fairy tale events and based on that the author came to the conclusion that there is historical intertextual relationship between them.در پژوهش حاضر قصّة سلیمان(ع) که از شناخته شده ترین قصّه‌های دینی در جهان است و در ترجمة تفسیر کهن طبری هم روایت شده، بر پایة نظریّة ریخت‌شناسی «پراپ» ارزیابی شده است. در این قصّه، شمارگان شخصیت ها و خویش کاری های آنها با چارچوب نظریّة پراپ و تبصره های نظریّة او، همخوانی بسیار نزدیکی داشته و هر سه حرکت قصّه، حرکت هایی از گونة نخست الگوهای حرکتی شش گانة پراپ را نمایش داده اند. از آنجا که نظریّة پراپ بر پایة مقایسة ساختار قصّه های پریان روسی سامان پذیرفته و به شاخ و برگ های کمّیت زای قصّه ها چندان توجّهی نداشته، در مطالعة قصّه ای از ردة قصّه های قرآنی نیز سودمند واقع شده است. حوادثی که در قصّة سلیمان(ع) اتّفاق افتاده، بسیار مشابه حوادث قصّه‌های پریان است و نویسنده را بر آن داشته تا دادوستد های تاریخی میان این دو قصه را نتیجه گیری کند. http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10622

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103014412020121Theological Thoughts on Tawhid in Attar’s Masnaviesمباحث کلامی توحید در مثنوی‌های عطار110faفریده محسنی هنجنی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهراناحمد خاتمیاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی 201781Mystical literature has always been accompanied by secrets and mysteries; and understanding the concepts, interpretations, terms and themes mentioned in mystical poems and proses such as theological themes has never been easy since they are mixed with special symbols and allegories. The elements of mystical literature, though not that complicated, bring up deep questions in mind, for which finding the answers requires true understanding of mystical, religious and theological insights of the authors. Attar is one of those mystic poets who has incorporated his beliefs and religious attitudes with a mystical virtue in all his works. Using a descriptive-analytical method, assuming that Attar’s mystical thoughts are incorporated with his theological thoughts, this paper tries to investigate the effects of different theological schools on the intellectual and mystic basis of monotheism (Tawhid) theme in Attar’s works with respect to his well-known four Masnavi books. The results show that the influence of theological issues on these works is too much that any account of Attar’s works without learning about his theological insights would be incomplete. However, it would be useless to insist on assigning him to one specific theological school.ادبیات عرفانی همواره با رمز و راز همراه بوده است؛ درک مفاهیم، تعابیر، اصطلاحات و مضامین مندرج در شعر و نثر عرفانی از جمله اصطلاحات و مضامین کلامی که با نماد‌ها و تمثیل‌های خاص آمیخته شده، هیچ گاه به سادگی ممکن نبوده است. آثار ارکان ادب عرفانی در عین سادگی سؤالات عمیقی را در ذهن می‌آفریند که پاسخ به آنها نیاز به درک درست دیدگاه‌های عرفانی، مذهبی و کلامی مؤلفان دارد. عطار از جمله شعرای عارفی است که در تمامی آثار خود بسیاری از دیدگاه‌های اعتقادی و دینی خود را با ذوق عارفانه آمیخته است. این مقاله با روشی توصیفی- تحلیلی و با این فرض که اندیشه‌های عرفانی عطار آمیخته با اندیشه‌های کلامی اوست سعی دارد تأثیر مذاهب کلامی مختلف را بر مبانی فکری و عرفانی آثار عطار در بحث توحید بر پایه چهار مثنوی مشهور او بررسی کند. نتایج حاصل از این پژوهش حکایت از آن دارد که نفوذ مباحث کلامی درآثار بررسی شده به حدی است که بررسی آثارعطار بدون آگاهی از دیدگاه‌های کلامی او ناتمام خواهد بود؛ هرچند اصرار بر انتساب عطار به یکی از مذاهب کلامی نیزراه به جایی نمی‌برد.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10624

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103014412020121A Study on the Functions of Contradiction and Conflict in the Aesthetic Analysis of Attar’s Sonnets Imagery Based on Jorjani’s Viewsکارکرد تضاد و تقابل در زیبایی‌شناسی تصاویر غزلیات عطار، بر اساس آراء جرجانی5181faعطیهمشاهری فرددانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس حسینعلیقبادیاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرسhttp://orcid.org/0009-0001-0383-871xمریم حسینیاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا(س) علیرضا نیکوییدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان 2016531Abdolghaher Jorjani is one of the well known rhetoricians and syntacticians of fifth century who is best known for his “construction theory” and “the meaning of meaning”. Two of his great books named Asrar al-balaghah and Dala'il al-I'jaz explain aesthetic issues of the discourse. What he has expressed about these imageries can also be useful for studying other literary devices. Although he has referred to simile, allegory, metaphor, and metonymy to explain the effective elements of aesthetics, the method he has used to analyze the aesthetic value of the text, and the effective factors he presented for aesthetic analysis of the imageries can also be useful in studying other figures of speech. Using a descriptive-analytical approach, and according to Jorjani’s views, this study aims at analyzing the function of contradiction and conflict in the aesthetic analysis of Attar’s sonnets. This study attempts to show that what Jorjani had considered to be important aesthetic factors can be found in different representations of the elements of contradiction and conflict (e.g. antonyms, different types of paradox, etc.). Based on the findings, contradiction is one of the effective elements of literariness of the text. عبدالقاهر جرجانی از دانشمندان بلاغت و نحویون بنام سده پنجم است که بیشتر با نظریۀ «نظم» و «معنای معنا» شناخته می‌شود. دو کتاب ارزشمند او، «اسرارالبلاغه» و «دلایل الاعجاز»، در تبیین و ریشه‌یابی مباحث زیبایی‌شناسی سخن است. گرچه او در بیان سازه‌های مؤثر در زیبایی، بیشتر به تشبیه، تمثیل، استعاره و مجاز می‌پردازد، روشی که برای تحلیل ارزش زیبایی‌شناختی پی‌می‌گیرد و عواملی که در زیبایی صور خیال ذکرشده بیان می‌کند، می‌تواند راهی برای پژوهش دربارۀ دیگر آرایه‌های سخن باشد. در این پژوهش بر پایه روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه نظریات جرجانی، به تحلیل کارکرد تضاد و تقابل در زیبایی‌شناسی غزلیات عطار پرداخته می‌شود. این جستار روشن خواهد ساخت که آنچه از دید جرجانی سبب‌ساز زیبایی است، در نمودهای گوناگون ظهور عنصر تضاد و تقابل در تصویر ادبی (همچون تضاد و طباق، انواع پارادوکس و...) وجود دارد و بر اساس این، تضاد از سازه‌های توان‌بخش ادبیت متن به شمار می‌رود. http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10240

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103014412020121Shariah in Hojviri’s Kashf-ol-Mahjubشريعت در كشف‌المحجوب هجويري83104faحسینیزدانیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور 2016831By studying different periods of the history of mysticism, one can find some deviations which caused the strong objection of some great mystics. One of these deviations which remained till the present time, is the theory of ‘escaping from the duties’ and ‘voidance of Shariah’. Shariah is one of the key words in all mystic texts and a gauge for identifying the right path from the wrong one in mysticism. Kashf- ol-Mahjub which is one of the important Persian mystic books and one of the important and valuable works of the fifth century (Hijri) which also considered to be among the first noteworthy sources according to scholars, has paid special attention to this topic. Therefore, it has been chosen for this study. In this article a descriptive- analytical research method based on some evidence from Hojviri’s Kashf-ol-Mahjub is used. According to this book, Shariah is not just some religious and jurisprudential duties, but in a broader sense it includes all the practical knowledge and teachings. On the contrary to distorted and ‘anti Shariah or irreligious interpretations, in none of the stages of spiritual journey you can escape from Shariah since there is no difference between Shariah and the absolute Truth. Hojviri’s reason in accepting or rejecting any issue is in concordance with principles of Shariah. According to Hojviri Shariah is a criteria for identifying the Leader, dignity, etc. Furthermore, he believes that the principles of Shariah, Quran, Sunnah and Ejma, and also wisdom confirm Shariah. با بررسی ادوار مختلف تاریخ تصوف، گاه به انحراف‌هایی برمی‌خوریم که اعتراض شدید بزرگان عارف را در پی داشته است؛ یکی از این انحرافات که تا روزگار ما نیز استمرار یافته، نظریۀ «اسقاط تکلیف» و «بطلان شریعت» است. «شريعت» از واژه‌هاي كليدي تمام متون عرفاني و سنجه ای برای تشخیص راه درست از نادرست در وادی عرفان است. «كشف‌المحجوب» از امهات کتب صوفیانۀ فارسی، که از آثار مهم و ارجمند قرن پنجم هجري و نزد پژوهشگران از نخستين منابع در خور توجه است، به اين مقوله توجه خاصی دارد و چون از دیرباز مرجع معتبر پژوهشگران در حوزۀ عرفان و تصوف بوده، برای این مطالعه انتخاب شده است. مقالۀ حاضر، گزارشی پژوهشی است که با روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بر شواهدی از کتاب «كشف‌المحجوب» هجویری حاصل شده است. در این كتاب، شریعت، تنها به مفهوم وظایف و تکالیف دینی و فقهی نیست‌؛ بلکه در معنایی وسیع تر، تمام معارف و آموزه‌های سلوکی را دربر‌می‌گیرد. برخلاف تأویل‌های انحرافی و «شریعت‌گریز» و بعضاً «شریعت‌ستیز»‌، در هيچ مرحله اي از مراحل سلوك، شریعت، ساقط نمي شود؛ زیرا بين شريعت و حقيقت اختلافي وجود ندارد؛ منطق هجويري در پذيرفتن يا رد هر مسئله‌اي، مطابقت امور با اركان شريعت است. او شريعت را محك و معياري براي تشخيص ولي،‌ كرامت و ... و نیز مباني شريعت، قرآن، سنت و اجماع و هم‌چنین عقل را مؤيّد شريعت می‌داند. http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10324

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103014412020121Meaningful Word Choices in Nizami’s Khamseسویه‌های معنادار واژه‌گزینی در خمسة نظامی105131faمحمّدایرانیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی کرمانشاه فاطمهکلاهچیاناستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی کرمانشاه زهرامنصوریدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی کرمانشاه 2016719One aspect of studying the language of poetry is the analysis of the choices of words used in the poetry. By studying the reasons of the choice of words, you can learn about issues related to the poet’s inside and outside world, things which are hidden in the words used in the poems. Poet’s Characteristics and moods as the most important factors in the word choice make the words carry meaning beyond their main and primary meanings which is known as the secondary or implicit meaning. Secondary meaning, show the poet's feelings towards other phenomena and is communicated through some words in the poems. Nizami Ganjavi is one of those poets who not only paid attention to verbal aesthetics which makes his words more powerful, but also tried to express his emotions, feelings, thoughts, worldview and opinions. Therefore, the linguistic study of his works is an appropriate way to gain better understanding of his thoughts and feelings. By exploring the domain of highly applied vocabulary with implicit meanings, and analyzing their significance in Nizami’s Khamse we have tried to demonstrate the features related to his worldview, and his spiritual tendencies. The words analyzed in this article based on their frequencies are as follows: "Blood", "shadow", "key", "light" and "love". Sometimes the implicit meanings of the words will be reinforced because of proximity to other words in the context. The findings of this study also show the effects of the adversity and violence of the turbulent time the poet lived in, and also it shows how he searched in order to achieve security and peace and tried to deal with problems.بُعدی از کاوش در زبان شعر، بررسی گزینش واژگان شعری است. با تحقیق در چرایی گزینش واژگان می‌توان به مسائلی از دنیای درون و برون شاعر دست یافت که در واژگان شعرش نهان است. شخصیّت و روحیّات شاعر به عنوان مهم‌ترین عامل در گزینش واژگان شعر، سبب می‌شود واژه‌ها، حامل بار معنایی فراتر از معانی اصلی و اوّلیّة خود باشند که به آنها، معانی ثانوی یا تضمّنی گفته می‌شود. معنای تضمّنی بیانگر از احساس شاعر به پدیده‌هاست که در برخی واژه‌های شعر مندرج می‌گردد. نظامی گنجه‌ای از شاعرانی است که در خلق آثار خویش علاوه بر توجّه به زیبایی‌های لفظی که بر قدرت نفوذ کلامش می‌افزاید، تلاشی کرده عواطف و احساسات، تفکّرات، جهان‌نگری و عقاید خویش را نیز بیان نماید؛ لذا بررسی آثارش از حیث زبانی می‌تواند شرایط مناسبی به منظور شناخت بهتر خصوصیّات فکری و روانی او فراهم سازد. ما با کاوش در حوزة واژگان پرکاربردی که دارای معانی تضمّنی است و بررسی چگونگی معناداری آنها در خمسة نظامی، سعی نموده‌ایم به ترسیم مشخّصاتی از جهان‌بینی شاعر و گرایش‌های روحی او بپردازیم. واژه‌های مورد بررسی در این جستار، به ترتیب بسامد عبارت اند از: «خون»، «سایه»، «کلید»، «چراغ» و «عشق». معانی ضمنی برخاسته از این واژه‌ها گاه به سبب مجاورت با واژه‌های دیگر در بافت کلام، تقویت می‌شود. یافته‌های این پژوهش نیز، تأثیر ناملایمات و خشونت‌های دوران پرآشوب شاعر، جست وجوی او در جهت دستیابی به امنیّت و آرامش و تلاش برای مقابله با مشکلات را نشان می‌دهد. http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10287

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103014412020121Methods and Criteria for Evalmating the Transition Verse in Odeشیوه های تخلّص به مدح و ملاک‌های نقد آن در قصیده110faزهره احمدی پور اناری استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان 201781Takhallos (transition verse) in ode (qasideh) refers to the transition from introduction (Tashbib, Nasib) to the body of the text (praise). Transition verse is an important part of the ode, and its literary function in rhetorics is called skillful transition verse or ‘hosen- e-takhallos’. Poets were aware of its importance, and have used various literary methods when they wanted to move from introduction to praising. In this research the poems of some prominent poets in 5th and 6th century like Farrokhi Sistani, Onsori, Manuchehri, and Anvari will be studied thoroughly first, and considering other poems of the other prominent poets different methods they used to connect introduction to the praise. Furthermore, criteria for transition verse criticism will be studied in the books of rhetoric to find out the rhetoricians’ views about this issue. The results of this research which was done using a descriptive-analytical approach showed that rhetoricians paid attention to the praised dignity, the poet’s self-respect, and the rhetoric in their critiques about the transition verse. This study shows literary critics pay attention to praised position, poets’ magnanimity and poetry coherence. The most important methods for transition-verse are literary images and narrative possibilities. The most important methods for Takhallos consist of figures of speech like simile, euphemism, and narrative tool, especially creating the setting. It is also revealed that the theme of the introduction plays role in the quality of the transition verse, for example in the odes which start with complaint the transition verse is not that interesting and usually has changed into demand and request.تخلّص در قصیده به معنی گریز زدن از مقدمه به متن اصلی است. تخلّص از خش های مهم قصیده به شمار می‌رود و از کاربرد ادبی آن در بلاغت با عنوان «حسن تخلّص» یاد شده است. قصیده سرایان نیز از اهمیّت آن آگاه بوده، در گریز به مدح از شیوه های متعدّد و متنوّع ادبی بهره برده اند. در این تحقیق ابتدا با بررسی کامل اشعار قصیده سرایان برجسته قرن 5 و 6 از جمله فرخی سیستانی، عنصری، منوچهری و انوری و با توجه به قصاید دیگر قصیده سرایان برجسته ادب فارسی، شیوه های تخلص به مدح معرفی شده تا روشن گردد که قصیده-سرایان با چه شگردهایی مقدمه را به مدح پیوند زده اند. همچنین ملاک های نقد تخلّص به مدح، در کتب بلاغت بررسی شده تا روشن گردد دیدگاه بلاغیون دربارۀ نقد تخلص به مدح چه بوده است. نتیجۀ این تحقیق که به شیوه تحلیل و توصیف انجام شده است، نشان داد که علمای بلاغت در نقد تخلّص قصیده، به حفظ شأن و مقام ممدوح، مناعت طبع شاعر و بلاغت کلام، به ویژه انسجام سخن، توجه فراوان داشته‌اند. مهم ترین شیوه های تخلّص به مدح نیز بهره گیری از صنعت های بیانی از جمله تشبیه و حسن تعلیل و امکانات روایی به ویژه فضاسازی بوده است. همچنین معلوم شد که موضوع مقدمه در کیفیت تخلص به مدح مؤثر است؛ چنان که قصایدی که با شکوه و شکایت شروع شده اند تخلّص به مدح آن جلوه ای ندارد و اغلب با تقاضا و خواهش به مدح انجامیده است.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10626

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریپژوهش زبان و ادبیات فارسی1735-103014412020121Introducing and Analyzing the History of Tankalucha Manuscript 1074 A.H.معرفی و تحلیل پیشینه نسخه تَنکلوشای1074ه.ق.110faمحمود طاووسیاستاد گروه پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس مینو اسعدی زهراییدکتری گروه پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس201781According to the ancient sources, Tankalucha manuscript is one of the oldest works related to astronomy which has been written in Sassanid era based on Iranian astronomy and stories of the time it was written. According to astronomical literature, after being written in middle Persian (Pahlavi), Tankalucha has been translated into Syriac and later into Arabic in Islamic era. This work has been an information resource for the large number of other works related to astrological literature. Although, there is no evidence of its Syriac translation, there are some manuscripts of its Arabic and Farsi translations, and Tankalucha 1074 H.A. is one of its Farsi translations. Tankalucha 1074 A.H. was rewritten by “Mohammad Taghi-ibn-e-Haji Mohammad Mashadi” in Nastaliq by the command of the king. Subject of the manuscript is foretelling and explanation of the fortune in 360 degrees in ecliptic circle. The unique characteristic of the manuscript which makes it different from the former and latter manuscripts is its motifs. In fact the motifs are visual interpretations of the foretelling texts. No significant difference is observed in any of the other manuscripts except for “the style of calligraphy” and “the date of writing”. This article has two goals. First, it answers the question that whether Tankalucha 1074 A.H. was the only manuscript containing motifs. According to the description of the illustrated Tankalucha in the poems of the two poets of the 6th (hijri) (Khaqani and Nizami) illustrated Tankalucha (11th century) goes back to 6th century, and this rejects its uniqueness. On the other hand, in historical resources, Tankalucha goes back to pre-Islam era. The main goal of this article is learning about the history of the book, and finding the answer to the question that Tankalucha expresses the beliefs of which group of people. According to some external old resources and focusing on some of the elements in Tankalucha 1074 A.H. text, and its representation in motifs lead us to Citation to the beliefs of Sabian religion. چنان‌که از منابع کهن دریافت می شود، تنکلوشا از جمله قدیمی ترین آثار مربوط به تنجیم است که بر اساس نجوم ایرانی و با عنایت به حکایات زمان اولیه تألیف خود یعنی دوره ساسانی سامان یافته است. ادبیات تنجیمی چنین حکایت می‌کند که تنکلوشا پس از سامان در ایران به فارسی میانه، به زبان سریانی، و سپس در دوره اسلامی به عربی ترجمه شده است. این اثر منبع اطلاع بسیاری از ادبیات تنجیمی بعد از خود بوده است، اما از ترجمه سریانی آن اثری نیست، ولی از ترجمه‌های عربی و نیز ترجمه فارسی آن نسخه‌هایی در دست است و تنکلوشای 1074ه.ق. نمونه ای از ترجمه فارسی آن نسخه است. نسخه تنکلوشای 1074ه.ق. به فرمان پادشاه وقت و به قلم نستعلیق «محمد تقی بن حاجی محمد مشهدی» بازنویسی شده است. موضوع نسخه شرح و پیشگویی طالع در سیصد و شصت درجه بروج است. ویژگی منحصر به فرد نسخه که آن را از سایر نسخه‌های پیش و پس از آن متمایز می‌نماید، نگاره‌های آن است. در حقیقت نگاره‌ها تفسیری بصری از متن‌های پیشگویی هستند. جز در دیگر نسخه‌ها جز در شیوه خوشنویسی و تاریخ کتابت تفاوت چندانی با هم ندارند. مقاله دو هدف را دنبال می‌نماید: ابتدا به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا تنکلوشای 1074ه.ق. یگانه نسخه نگاره دار بوده است یا خیر. توصیف تنکلوشای مصوّر در اشعار دو شاعر سده ششم هجری یعنی خاقانی و نظامی، سابقه تنکلوشای مصوّر سده یازدهم هجری را تا سده ششم هجری به عقب برمی-گرداند و یگانه بودن آن را رد می‌کند. از سوی دیگر در منابع تاریخی سابقه تنکلوشا را از پیش از اسلام دانسته‌اند. هدف اصلی مقاله آگاهی از پیشینه کتاب و پاسخ به این پرسش است که تنکلوشا بیانگر باورهای کدام قوم است. استناد به منابع کهن بیرونی و تمرکز در برخی عناصر موجود در متن تنکلوشای1074ه.ق. و تجلّی آن در نگاره‌ها نهایتاً ما را به باورهای کیش صابی می‌رساند.http://literature.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/10627