بررسی نظام روایی داستانهای کتابهای فارسی دوازده پایه بر اساس دیدگاه نیکولایوا
فاطمه جعفری کمانگر
1
(
دانشگاه سمنان
)
سید محدثه هاشمی
2
(
آموزش و پرورش استان مازندران، بابل
)
کلید واژه: نظام¬روایی, داستان, کتاب¬ ¬فارسی, دیدگاه نیکولایوا ,
چکیده مقاله :
منتقدان ادبی، دیدگاه های مختلفی در حوزۀ ادبیات کودک و نوجوان دارند و ماریا نیکولایوا نیز به عنوان یک منتقد ادبیات کودک و نوجوان، مولفه هایی برای داستان های کودک و نوجوان در سه دورۀ پیشاهبوطی (ابتدایی)، کارناوالی (متوسطۀ اول) و پساهبوطی (متوسطۀ دوم) در نظر گرفته است. هدف پژوهش حاضر بررسی میزان تطبیق نظام روایی داستان های موجود در کتاب های فارسی دوازده پایه براساس دیدگاه نیکولایوا است. جامعۀ آماری آن شامل تمامی کتاب های فارسی دوازده پایه است که داستان های موجود در کتاب های فارسی دوازده پایه به عنوان نمونۀ آماری در نظر گرفته شد. در این پژوهش از تحلیل محتوا به دو صورت کمی و کیفی با روش کدگذاری قیاسی استفاده شده و واحد تحلیل آن داستان است. برای رسیدن به پایایی، تعدادی از داستان ها توسط دو کدگذار، کدگذاری شد و روایی هم با روش کثرت گرایی و درگیری طولانی مدت پژوهشگر با فضای پژوهشی انجام پذیرفت. برای تحلیل آماری نیز از نرم افزارهای spss، excel و آزمـون های آنالیز آنلاین و G-Test استفاده شد. نتایـج این پژوهـش نشان داد که نظام روایی داستان های موجود در کتاب های فارسی دوازده پایه تطبیق لازم را با مولفه های دیدگاه نیکولایوا نداشتند. در بین سه دورۀ تحصیلی نیز داستان های موجود در کتاب های فارسی دورۀ ابتدایی بیش ترین تطبیق و داستان های موجود در کتاب های فارسی متوسطه اول و دوم به ترتیب کم ترین میزان تطبیق را با مولفه های دیدگاه نیکولایوا داشتند.
چکیده انگلیسی :
Literary critics have diverse perspectives on the context of children's and adolescent literature; and Maria Nikolayeva also as a prominent critic in this field, has considered miscellaneous components for the stories in the three periods of pre-lapsarian (primary), carnivalesque (first secondary), and post-lapsarian (second secondary). The objective of this research is to investigate the extent of adaptation of the narrative discipline of the stories of the 12-grade school’s Persian books based on Nikolayeva's theory. The statistical population includes all of the 12-grade Persian books, and the stories of those books are considered as a statistical sample. In this research, the content analysis was used in both quantitative and qualitative ways with analogical coding method. Records unit of this research is story. In order to achieve reliability, a number of stories were coded by two coders, and its validity was performed with the pluralistic method and the researcher's long-term engagement with the research environment. For statistical analysis, SPSS, excel, online analysis tests, and G-Test were used. The results of this research proved that the narrative discipline of the stories in the 12-grade Persian books did not have the necessary compatibility with the components proposed by the Nikolayeva's point of view. Among the three stages of school, the stories in the Persian books of the elementary school had the most adaptation and the stories in the Persian books of the first and second high school respectively had the least adaptation with the components of Nikolayeva's view.
بخشی پور، طاهره(1389) تحلیل محتوای کتاب های فارسی دورۀ ابتدایی از نظر ارتباط با مفاهیم آموزش شهروندی. پایان نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی
پاینده، حسین(1399) نظریه و نقد ادبی، تهران: سمت
پاینده، حسین(1397) نظریه و نقد ادبی، 2ج، تهران: سمت
پرینس، جرالد(1391)روایت¬شناسی؛ شکل و کارکردروایت، ترجمۀ محمد شهبا، تهران: مینوی خرد
جمالی، عاطفه؛ قربانی، حسین(1397) ¬«بررسی ساختار روایت هزار و یک سال اثر شهریار مندنی¬پور بر پایۀ نظریۀ نیکولایوا». فصلنامۀ پژوهش¬های ادبی. 15(59)، 9-32
حسام¬پور، سعید؛ آرامش فرد، شیدا(1391). «نگاهی به ابعاد روایت¬مندی در داستان سه سوت جادویی احمد اکبرپور بر پایۀ نظریۀ نیکولایوا». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز. 3(1)، 19-46
حسام¬پور، سعید؛ مصلح، ملیحه(1394) «مقایسۀ رابطۀ متن و تصویر در کتاب¬های داستانی تصویری برگزیدۀ ایرانی و اروپایی- آمریکایی معاصر بر پایۀ نظریۀ نیکولایوا و کارول اسکات». مطالعات تطبیقی هنر. 5(9)، 47-63
حسن¬پور، محسن(1391) «جایگاه داستان¬های ایرانی در کتاب¬های فارسی مقطع ابتدایی و تاثیر آن بر شکل¬گیری هویت دانش¬آموزان ایران». انسان¬شناسی. 17. 63-86
حکیمی، محمود؛ کاموس، مهدی(1382) مبانی ادبیات کودکان و نوجوانان، 2ج، تهران: آرون
داودی مقدم، فریده؛ ملک زاده، زهرا(1392).«نقد روایت¬شناسانۀ داستان¬های نوجوانان دربارۀ امام رضا (ع) با تاکید بر داستان ماه غریب من و مهمان طوس». نشریۀ مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان. 30. 7-34
رهنما، هوشنگ(1397) درآمدی به روایت شناسی رولان بارت، تزوتان تودوروف، جرالد پرینس، تهران: هرمس
زرشناس، شهریار(1387) جستارهایی در ادبیات داستانی معاصر، تهران: کانون اندیشۀ جوان
زرین¬کوب، عبدالحسین(1361) نقد ادبی، 2ج، تهران: امیرکبیر
سلیمانی، محسن(1383) فن داستان¬نویسی، تهران: امیرکبیر
سیم، استوارت(1380) «ساختارگرایی و پساساختارگرایی»، ترجمۀ فتاح محمدی. فارابی. 41، 111-138
سینایی نوبندگانی، هاله(1394) «نقطه آغاز راه دگرگونی؛ ابعاد روایت¬مندی و نقد و تحلیل جامعه شناختی داستان نقطه». نشریه نقد کتاب کودک و نوجوان. 5، 221-236
شبانی، احمد(1396).«کودکی زدایی در کتابهای درسی ابتدایی در ایران». انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات. 46، 37-69
شعاری¬نژاد، علی¬اکبر(1384) ادبیات کودکان، تهران: اطلاعات
صادقی، عمران؛ ظهیری، بیژن؛ رنجبر، ابراهیم؛ اسداللهی، خدابخش(1397) «بررسی داستان¬های فانتزی دهۀ هشتاد از منظر نظریۀ روایی ماریا نیکولایوا». بهار ادب. 11(3)،183-203
ظاهری عبده¬وند، ابراهیم(1399) «مقایسۀ قصۀ خیر و شر در هفت پیکر با بازنویسی آن به گویش بختیاری از نظر روایت-مندی». نشریۀ مطالعات ادبیات کودک. 21. 129-189
عالم، عبدالرحمن؛ انصافی، مصطفی(1397)«بازشناسی گذار ساختارگرایی به پساساختارگرایی». فصلنامۀ سیاست دانشکده حقوق و علوم سیاسی. 48(1)، 59-76
قاسم زاده، سیدعلی؛ خدادادی، فضل¬الله؛ شاملویی، علی(1400) «فرآیند سه مرحله¬ای روایت در ادبیات کودکان و نوجوانان براساس نظریۀ نیکولایوا». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز. 12(1). 141-166
لاریجانی، آزاده؛ مومنی، فرشته؛ ترکمانی، وجیهه؛ شادمحمدی، مریم(1400) «واکاوی تطبیقی پیرنگ در داستان¬های تالیفی و ترجمه¬ای گروه سنی ب و ج براساس دیدگاه نیکولایوا». پژوهشنامۀ ادبیات داستانی دانشگاه رازی. 10(3)، 61-81
محمدی، محمدهادی (1378) روش¬شناسی نقد ادبیات کودکان، تهران: سروش
محمودی، صوفیا(1392) ادبستان: فرهنگ ادبیات کودک و نوجوان، تهران: فرهنگ نشر نو
معینی، فرزانه(1398)¬«ظرفیت¬های روایی و تمرکززدایانۀ باب هفتم کلیله و دمنه برای بازنویسی». نشریۀ مطالعات ادبیات کودک. 20. 103-128
نعمت اللهی، فرامرز(1385) ادبیات کودک و نوجوان(شناسایی، ارزشیابی، ارزش¬گذاری)، تهران: مدرسه
نیکولایوا، ماریا(1400).¬«بزرگ¬شدن دوراهی در ادبیات کودک». ترجمۀ غزال بزرگمهر، دیگرخوانی¬های ناگزیر، به کوشش مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، 409-449
_________(1400).¬«فراسوی دستور داستان یا چگونه نقد ادبیات کودک از نظریۀ روایت بهره می¬برد». ترجمۀ غزال بزرگمهر، دیگرخوانی¬های ناگزیر، به کوشش مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، 451-484
_________¬(1398) درآمدی بر رویکردهای زیبایی¬شناختی به ادبیات کودک، ترجمۀ مهدی
حجوانی و فاطمه زمانی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
یان، مانفرد(1397) روایت شناسی: مبانی نظریۀ روایت، ترجمۀ محمد راغب، تهران: ققنوس