مقاله


کد مقاله : 13960704171478255

عنوان مقاله : تحلیل فرایند سرمدخل‌گزینی کلمات مرکب در دو فرهنگ «سخن» و «معاصر»

نشریه شماره : 42 فصل پاییز 1395

مشاهده شده : 70

فایل های مقاله : 217 KB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 روح الله افراه rafrah1@gmail.com دانشجو دانشجوی دکترا
2 سیدمهدی سمایی samai@irandoc.ac.ir استادیار دکترا
3 بلقیس روشن bl_rovshan@pnu.ac.ir دانشیار دکترا
4 بهمن زندی b_Zandi@pnu.ac.ir استاد دکترا

چکیده مقاله

سرمدخلگزینی در فرهنگنویسی دارند یا خیر. برای انجام این تحقیق، دو فرهنگ لغت فارسی یکزبانه عمومی «سخن» حسن انوری (1382) و «معاصر» (امروز) غلامحسین صدری افشار (1381) که به فارسی امروز نزدیک هستند، انتخاب شده است. در این مطالعه که به روش توصیفی و کتابخانه‌ای انجام شد، ابتدا کلمات مرکب سرمدخل موجود در فرهنگ‌های لغت یادشده استخراج شد که بالغ بر 495 کلمه در فرهنگ انوری و 605 مورد در فرهنگ صدری افشار بود. سپس با استفاده از دسته‌بندی‌های طباطبایی (1386-1389) در بیست و پنج ساختار مختلف قرار گرفت و با بررسی‌های انجامشده، مشخص گردید که حتی کلماتی که با استفاده از قواعد واژهسازی زایا و قابل پیشبینی (مانند «اسم + بن مضارع» که فرآیندی بنساختی است) ساخته می‌شود، هم در این فرهنگ‌ها به عنوان سر مدخل قرار گرفته‌اند. نتیجه به دست آمده این است که مفهوم کلمه‌شدگی، که گاه کلمگی نامیده می شود و عبارت است از تغییر واحد زبانی بزرگ‌تر از کلمه، مانند جمله، پاره گفتار و مانند آنها، در یک زبان به واسطه استفاده زیاد گویشوران آن زبان و تبدیل آنها به کلمه، به عنوان اصلی‌ترین عامل سرمدخلشدگی به شمار می‌رود؛ یعنی ترکیباتی که بسامد وقوع بسیار بالایی در استفاده زبانی گویشوران فارسی دارد، حتی اگر دارای ساختاری قاعدهمند هم باشد، به عنوان سرمدخل انتخاب می‌شود. از سویی دیگر، این تحقیق مشخص کرد که نویسندگان فرهنگ‌های لغت، تقریباً روشی واحد برای انتخاب سرمدخل‌ها دارند.