مقاله


کد مقاله : 13960210124455819

عنوان مقاله : بازخوانی آیین سوگ سیاوش و تعزیه امام حسین(ع) (بر مبنای تحلیل نگاره‌های مربوط به سوگ سیاوش در آسیای مرکزی و اثری از «حسین زنده‌رودی»)

نشریه شماره : 49 فصل تابستان 1397

مشاهده شده : 248

فایل های مقاله : 242 KB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 کیوان شافعی kaivan_shafei@yahoo.com استادیار دکترا
2 انور خالندی a.khalandi@ut.ac.ir دانش آموخته دکترا
3 مهدی قادرنژاد Mehdi.ghadernezhad@yahoo.com دانشجو دانشجوی دکترا

چکیده مقاله

از مهم‌ترین داستان‌های سوگ در اساطیر ایران، سوگ سیاوش و آیین¬های همراه آن است. سرگذشت سیاوش در بسیاری از متون کهن ایرانی آمده و بخش مهمی از شاهنامه را نیز به خود اختصاص داده است. رد پای بسیاری از آیین¬های کهن در سوگ سیاوش قابل تشخیص است. مطالعه حاضر سعی دارد با بررسی آیین سوگ سیاوش و مقایسه آن با روایت تعزیه امام حسین(ع)، به این نکته بپردازد که چگونه و چرا در تفکر اسطوره‌ای ایرانی، شخصیتی زمینی به موجودی آسمانی و مثالی تبدیل می¬شود و این امر در آیین سوگ او و توسط سوگواران و اعمال آنها تکرار و بازتولید می¬شود. در کمبود منابع تاریخی مکتوب درباره فرهنگ و هنر ایران، یکی از مهم¬ترین شیوه¬ها در بازخوانی اسطوره و آیین، بهره گرفتن از منابع تصویری است. بدین منظور در مقاله حاضر ضمن بهره¬گیری از شاهنامه و متون تاریخی دیگر، از نگاره¬های سوگ به دست¬ آمده از آسیای مرکزی و مقایسۀ آن با نقاشی¬ای از «حسین زنده¬رودی» استفاده شده است. مسئله اصلی این پژوهش پی‌گیری تداوم اسطوره سیاوش و نماد‌ها و نشانه‌های آیینی آن در مراسم عزاداری امام حسین (ع) و چرایی این تداوم و همسانی نشانه‌های آیینی در دو مراسم مختلف است. بدین منظور به بازشناسی شباهت‌های موجود در آیین سوگواری امام حسین(ع) و سوگ سیاوش در اثر زنده‌رودی با نگاهی به نگاره‌های مربوط به سوگ سیاوش در آسیای مرکزی پرداخته می‌شود. یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که زنده¬رودي در اثرش در به تصویر کشیدن همة صحنه¬های سوگواری امام حسین(ع)، اگر چه در ظاهر گويي شهادت امام حسين(ع) را نشان مي¬¬دهد، اما به واقع به بازنمايي الگو و نمونه¬اي ازلي، يعني مرگ و شهادت و تکرار آيين¬ها و مراسم همراه آن در روزگاری تاریخی مي¬پردازد. بعلاوه شباهت‌های زیادی از جمله رنگ سیاه، اسب سیاه، شیون و گریه بر پیکر قهرمان ـ شهید و ... میان سوگ سیاوش و عزاداری امام حسین (ع) وجود دارد. برای رسیدن به این نتایج با استفاده از منابع مکتوب و تصویری و البته اولویت دادن بر نوعی خوانش تصویری- شمایل‌شناسه به مطالعه این امر پرداخته‌ شده است. روش پژوهش در این مطالعه توصیفی- تحلیلی است.