مقاله


کد مقاله : 13950815123263843

عنوان مقاله : بررسی عنصر «لحن» و کارکرد آن در «الهی‌نامه» عطار

کلمات کلیدی : الهی‌نامه ، عطار ، روایت ، لحن ، طنز

نشریه شماره : 48 فصل بهار 1397

مشاهده شده : 330

فایل های مقاله : 206 KB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 علی محمد موذنی moazzeni@ut.ac.ir استاد دکترا
2 یعقوب زارع ندیکی yaghoob.zare.n@gmail.com دانشجو دانشجوی دکترا

چکیده مقاله

«الهی¬نامه» از منظومه¬های عرفانی و اخلاقی عطار است که با دو طرح روایی کلان و خرد و با هدف القای مسائل مهم عرفانی و اخلاقی سروده شده است. بررسی دقیق این کتاب نشان می¬دهد که به سبب ضعف¬های آشکار دو عنصر «تعلیق» و «فضاپردازی» در این کتاب، «لحن» مهم¬ترین عامل برای تأثیرگذاری بر مخاطب است. مهم‌ترین عامل پیش¬برندۀ طرح در حکایت کلان و حکایات خرد، گفت¬وگو است و لحن این کتاب به صورتی منظم و با کمترین تنوع، متناسب با شخصیت‌های گفت¬وگوکننده، تکرار شده است. تقابل اصلی شخصیت در حکایت کلان، میان «پدر» و «پسر» است که در مضمون و لحن کلام دو شخصیت ایجاد شده است. لحن غالب شخصیت پدر، «واعظانه» و لحن غالب شخصیت پسر، مصرانه است. این ساختار لحن به گونه¬ای کاملاً آشکار در حکایات کوتاه نیز تکرار شده است. لحن واعظانه و جاهلانه، در حکایات کوتاه نیز میان شخصیت-های «دیوانه و عاقل»، «زیردست و زبردست»، «غلام و شاه»، «عارف و عامی» و... تکرار می‌شود. لحن واعظانه، برآیند لحن¬های «متعجبانه»، «سرزنشگرانه»، «متعصبانه» و «فیلسوف¬مآبانه» است. به همین دلیل عناصری مثل «پرسش»، «شرط»، «صفت» و «ندا» بارها در گفت¬وگو به کار می¬رود که عناصر اصلی ایجاد لحن¬های یادشده است. لحن مهم دیگر در الهی¬نامه، لحن طنزآمیز است که فقط در حکایات کوتاه، این لحن را می‌بینیم. برای ایجاد این لحن از عناصری مثل دعا، استعاره تهکمیه، پارادوکس، شرط و پرسش استفاده شده است. شخصیت مثبت حکایاتی هم که لحن طنزآمیز دارند، «دیوانه» است که در تقابل با خدا و شخصیت عاقل قرار می‌گیرد.